Nuchter bloedprikken en water: mag je drinken, en hoeveel?

Het antwoord in één zin

Ja. Gewoon water mag tijdens het nuchter zijn voor bloedprikken, tot vlak voor de afname. Het Diabetesfonds omschrijft nuchter voor een bloedsuikertest als: acht uur niets gegeten of gedronken, behalve water. Water is dus de uitzondering, geen oogluikend toegestane overtreding.

Het is goed om dat duidelijk te zeggen, want de verwarring is groot. Toen onderzoekers 150 mensen bij aankomst in een lab ondervroegen, kon maar 39 % correct zeggen wat nuchter betekent, en had meer dan de helft helemaal geen instructies gekregen. Heeft niemand het je uitgelegd? Dan ben je in de meerderheid.

Is nuchter ook zonder water?

Bij gewoon bloedonderzoek bijna nooit. De meeste Nederlandse labs schrijven het er expliciet bij. Het RHMDC zegt dat je in de acht uur dat je vast alleen normale hoeveelheden water mag drinken, zoals je gewend bent. Thuisarts.nl noemt water, of thee zonder melk en suiker.

Toch lees je soms een kortere zin. De folder van het Ikazia Ziekenhuis zegt dat je minimaal 8 uur niets hebt gegeten en gedronken, zonder water apart te noemen, en het Catharina Ziekenhuis schrijft dat je vanaf middernacht alleen nog wat water mag drinken. Twijfel je bij jouw folder, bel dan je prikpost. Niets drinken is vooral bij een operatie of een narcose de regel, en dat is een andere situatie dan bloedprikken.

Waarom water helpt in plaats van stoort

De eerste reden is praktisch. Met voldoende vocht zijn je bloedvaten beter gevuld en is een ader makkelijker te vinden. Het HagaZiekenhuis raadt mensen met moeilijk te prikken aderen daarom aan om in de dagen ervoor en op de dag zelf genoeg water te drinken, tenzij ze nuchter moeten blijven en hun arts iets anders zegt.

De tweede reden gaat over de uitslag zelf. Als je lichaam te weinig vocht heeft, krimpt het vloeibare deel van je bloed, en sommige waarden lijken dan hoger. In een onderzoek waarin vocht werd verschoven door inspanning, stegen hemoglobine en hematocriet en albumine toen het plasmavolume daalde. Twaalf uur geen water drinken om extra zeker te zijn, bereikt dus het omgekeerde van wat je wilt.

Europese aanbevelingen voor bloedafname zien de voorbereiding van de patiënt als onderdeel van de kwaliteit van het monster, niet als beleefdheid.

Wat telt als water, en wat niet

Gewoon water. Uit de kraan of uit een fles, koud of lauw: als er niets aan is toegevoegd, telt het.

Al het andere breekt het nuchter zijn, ook drankjes die op water lijken. Het RHMDC noemt alcohol, vruchtensap, frisdrank, koffie, melk en thee. Dat geldt ook voor water met citroen of smaakje, kokoswater, sportdrank en light frisdrank.

Zwarte koffie is de meest gemaakte fout, en geen kleine. In een gecontroleerd onderzoek gaf koffie met cafeïne een uur voor een maaltijd een 147 tot 216 % grotere stijging van de bloedsuiker dan cafeïnevrije koffie. Sommige Nederlandse labs staan zwarte koffie of thee toch toe; staat dat niet in jouw instructie, houd het dan bij water.

Hoeveel water, en wanneer?

Er is geen doel om te halen. Drink zoals je gewend bent, ook een glas of twee op de ochtend van de afspraak. Je hoeft niet bij te tanken, alleen te voorkomen dat je na een nacht zonder vocht uitgedroogd aankomt.

Word je met dorst wakker? Drink dan. Dorst op de ochtend van een nuchtere afname is een teken om een glas water te nemen, geen wilskrachtproef.

Een vroege afspraak helpt ook: dan valt het grootste deel van het nuchter zijn in je slaap en is de waterkwestie snel opgelost.

Mag je water drinken voor elk bloedonderzoek?

Ja. Hoef je helemaal niet nuchter te komen, dan mag je gewoon eten en drinken, water natuurlijk ook. Het HbA1c, het gemiddelde van je bloedsuiker over ongeveer drie maanden, is een veelvoorkomend voorbeeld.

Mensen vragen ook: geldt dit als het om diabetes gaat, of om cholesterol? Het antwoord verandert niet met het onderzoek. Gewoon water mag voor de glucose, het onderzoek naar cholesterol en alles wat verder op het formulier staat.

Staat er bij een specifiek onderzoek wel een schriftelijke instructie om weinig te drinken, volg die dan: die is voor jouw buisje geschreven. Verder is water op de ochtend van een bloedafname niet het probleem; te weinig ervan wel.

Sporten, thee en andere ochtendvragen

Sporten: sla de training over. Het RHMDC vraagt je je voor de afname niet bijzonder in te spannen, en zware inspanning verschuift vocht. In het onderzoek hierboven was dat genoeg om waarden als hemoglobine en albumine te laten stijgen. Wandel naar je afspraak in plaats van te rennen.

Thee, groen, zwart of kruiden, is geen water, en een pepermuntje ook niet, tenzij je lab thee zonder melk en suiker uitdrukkelijk toestaat. Roken wacht ook tot na de prik.

Medicijnen en water

Neem je gewone medicijnen met water, tenzij je arts of prikpost iets anders heeft gezegd. Water is hier nooit het probleem; zelf een behandeling stoppen of veranderen wel.

Gebruik je insuline of een diabetespil die je bloedsuiker verlaagt, vraag dan vooraf wat je die ochtend doet: medicijnen innemen terwijl je nuchter bent kan je bloedsuiker te laag maken. Volgens Thuisarts is een bloedsuiker onder 3,9 te laag.