Bloedprikken voorbereiden: nuchter, drinken en medicijnen

Wat voorbereiding echt verandert

Verrassend weinig, en dat is het nuttige nieuws. Een maaltijd verschuift glucose en triglyceriden een paar uur. Koffie verstoort dezelfde twee. Een ijzertablet vertekent het serumijzer. Bijna alles op een gewone aanvraag trekt zich niets aan van wat je die ochtend deed.

De pagina's hier nemen elk één factor en zeggen wat die verschuift, hoeveel en hoe lang. Waar het bewijs is veranderd, staat dat erbij: cholesterol hoeft niet meer standaard nuchter, en dat is de grootste verandering op dit gebied in tien jaar.

Nuchter zijn: een korter lijstje dan je dacht

Moet je nuchter komen, dan is de gebruikelijke instructie 8 tot 10 uur niets eten, met alleen gewoon water. Dat beschermt vooral één onderzoek: de nuchtere glucose, die door de spijsvertering binnen minuten stijgt. Een bloedbeeld, schildkliercontrole, lever- of nieronderzoek en een HbA1c hebben het niet nodig.

Het cholesterolonderzoek wisselde in 2016 van kolom. De European Atherosclerosis Society en de Europese federatie van klinische chemici raden nu aan het standaard niet-nuchter te meten: na een gewone maaltijd stijgen de triglyceriden hooguit 0,3 mmol/l en dalen LDL en totaalcholesterol ongeveer 0,2 mmol/l, HDL verandert niet, en niet-nuchtere waarden voorspellen hart- en vaatziekten even goed. Sanquin schrijft het ook zo: voor cholesterol is nuchter prikken meestal niet nodig.

Wat nuchter betekent, en wat het breekt

De meeste mensen kregen het nooit uitgelegd. Toen onderzoekers 150 mensen bij aankomst in een lab ondervroegen, kon maar 39 % correct zeggen wat nuchter betekent, dacht 46 % dat het tijdstip van de laatste maaltijd niet uitmaakte, en had meer dan de helft helemaal geen instructies gekregen.

Gewoon water mag tijdens het hele nuchter zijn, ook op de ochtend van de afname. Over koffie verschillen Nederlandse labs: het Maastricht UMC+ staat zwarte koffie zonder melk of suiker toe, het RHMDC vraagt alleen water. Dat heeft een reden. In een onderzoek gaf koffie met cafeïne voor een maaltijd een 147 tot 216 % grotere stijging van de bloedsuiker dan cafeïnevrije koffie.

Alcohol, roken en medicijnen laten eigen sporen na

Alcohol werkt op twee klokken. Eén avond verschuift triglyceriden en enkele leverwaarden een dag of twee; regelmatig drinken laat GGT stijgen, en de gemiddelde grootte van rode bloedcellen, over weken tot maanden, wat één droge avond voor de prik niet ongedaan maakt. Geen van beide is een alcoholtest: een overzicht van alcoholmarkers benadrukt dat leverenzymen niet specifiek zijn voor alcohol.

Wie regelmatig rookt, heeft meer leukocyten, een hoger hemoglobine en een hogere hematocriet dan een niet-roker, en het verschil groeit met het aantal sigaretten. Een gemarkeerd aantal leukocyten bij een roker klopt dus vaak, zonder dat er een infectie is. Voor medicijnen: neem je gewone behandeling tenzij je arts iets anders zegt. Levothyroxine neem je op prikochtenden vaak pas na de afname, en hoog gedoseerde biotine, die in veel supplementen zit, vertekende 9 van de 23 biotinegevoelige tests bij gezonde vrijwilligers die een week 10 mg per dag namen. Volgens het Geneesmiddelenbulletin gebruikt 70 % van de Nederlandse labs zulke meetmethoden.

Waar je begint

Kreeg je de instructie om nuchter te komen en wil je weten of dat voor jouw onderzoeken geldt, begin dan bij de pijlerpagina over nuchter bloedprikken. Is je vraag specifieker, ga er dan meteen naartoe: water, koffie, alcohol, roken of medicijnen.