Nuchter bloedprikken en medicijnen: innemen, uitstellen of melden?

Het korte antwoord

Meestal mag je je gewone medicijnen innemen met een slok water. Het Groene Hart Ziekenhuis zegt het zo: als je nuchter moet komen, mag je je medicijnen gewoon blijven innemen en een beetje water drinken. Een slok water breekt het nuchter zijn niet.

Niet elk lab zegt hetzelfde. Het Ikazia Ziekenhuis vraagt juist om je medicijnen na de nuchtere afname in te nemen, tenzij je arts iets anders met je heeft afgesproken. En Diagnovum wijst erop dat je bij sommige onderzoeken van tevoren geen medicijnen mag nemen, of dat er minstens 12 uur tussen inname en prik moet zitten; dat staat dan op je aanvraagformulier. Kijk dus eerst daar, en vraag het na als er niets staat.

Stop nooit zelf met een behandeling

Stop geen medicijn om een getal mooier te maken. Een bloedverdunner, een bloeddrukmiddel, een middel tegen epilepsie of schildklierhormoon onderbreken kan een echt risico geven, terwijl het getal zelf alleen ongemak opleverde. Moet een middel even wachten, dan zegt degene die het voorschreef dat, het liefst op papier, en ook voor hoe lang.

Je tabletten met een glas gewoon water innemen is geen probleem: water mag tijdens het nuchter zijn, tot vlak voor de prik.

Diabetesmiddelen en nuchter bloedprikken

Dit is de uitzondering die er voor je veiligheid het meest toe doet. Insuline en sommige diabetespillen verlagen je bloedsuiker. Als je ze gewoon neemt terwijl je niets eet, kan je bloedsuiker te laag worden. Volgens Thuisarts.nl is een bloedsuiker onder 3,9 te laag; je kunt dan gaan zweten, trillen of je verward voelen.

Gebruik je zulke middelen, vraag dan vóór de dag van het onderzoek aan je huisarts of praktijkondersteuner wat je die ochtend doet: innemen, minder nemen of later nemen. Plan de vroegste afspraak die je kunt krijgen, neem iets te eten mee voor direct na de prik, en zeg het meteen tegen de medewerkers als je je tijdens het wachten niet goed voelt.

Levothyroxine en medicijnspiegels: het tijdstip telt

Sommige middelen stop je niet, maar plan je, zodat het buisje je gewone niveau laat zien en geen piek. Levothyroxine is het bekendste voorbeeld. Na een dosis stijgen thyroxine (T4) en vrij T4 ongeveer 15 % in je bloed, met een piek rond vier uur later. Een vrij T4 dat in dat venster wordt geprikt, kan hoger uitvallen dan je gewone niveau.

Daarom kan gevraagd worden je tablet op prikochtenden pas na de afname te nemen. Thuisarts.nl raadt aan om levothyroxine op een lege maag te nemen, een half uur voor het ontbijt, en om bij schildkliercontroles steeds naar dezelfde prikplek te gaan. Volg de instructie die je kreeg; is er geen, vraag het dan. De tablet sla je niet over, je neemt hem alleen later.

Hetzelfde geldt als een onderzoek het niveau van een medicijn zelf meet. SCAL legt uit dat bij een middel dat je meerdere keren per dag neemt, het bloed kort vóór de volgende dosis wordt afgenomen, en bij lithium en andere middelen die je één keer per dag neemt ongeveer 12 uur na inname. Staat het tijdstip niet op je formulier, vraag het dan voordat je slikt.

Corticosteroïden: soms ‘nuchter van medicijnen’

Nuchter kan ook iets anders betekenen dan niet eten. De Nederlandse Hypofyse Stichting wijst erop dat een arts je bij een cortisolbepaling soms ‘nuchter van medicijnen’ wil laten prikken: wie hydrocortison of een vergelijkbaar middel gebruikt, slaat dan bijvoorbeeld de ochtenddosis over tot na de prik. Bij prednison kan dat dagen zijn. Dat besluit neemt je arts, nooit jijzelf. Vraag bij ‘nuchter’ dus altijd welke soort bedoeld wordt: nuchter van eten of nuchter van medicijnen.

Biotine, ijzer en andere supplementen

Supplementen zijn niet onschuldig omdat je ze zonder recept bij de drogist koopt. Biotine (vitamine B8) is het duidelijkste geval: veel labtests gebruiken een meetmethode op basis van biotine en streptavidine, en te veel biotine in je bloed verstoort dan de meting, niet je lichaam. Het Geneesmiddelenbulletin schrijft dat 70 % van de Nederlandse laboratoria zulke bepalingen gebruikt, ook voor TSH, vrij T3 en vrij T4. Het gevolg kan een onterecht lage TSH en een onterecht hoog vrij T4 zijn.

In een Amerikaans onderzoek namen zes gezonde volwassenen een week lang 10 mg biotine per dag, een dosis die in supplementen voor haar en nagels voorkomt. Daarna gaven 9 van de 23 onderzochte biotinegevoelige tests mogelijk misleidende uitslagen. Het Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde beschreef een 64-jarige die voor een te snel werkende schildklier werd behandeld, tot bleek dat biotine zijn uitslagen vertekende.

Hoe lang je stopt, hangt af van de dosis en de test. Het laboratorium van het Erasmus MC adviseerde voor twee van zijn bepalingen: bij multivitaminen met minder dan 300 µg biotine minstens 1 dag stoppen voor de afname, bij supplementen met meer dan 300 µg minstens 4 dagen. Vraag wat voor jouw onderzoek geldt.

IJzer is het andere bekende geval. Staat ijzer op je formulier, dan kan om een nuchtere afname in de ochtend gevraagd worden; vraag of je een ijzertablet moet overslaan, en hoe lang.

Welke medicijnen beïnvloeden bloedonderzoek?

Veel, op verschillende manieren, en daarom telt het lijstje dat je meeneemt meer dan welke tabel ook. Alleen al op deze pagina: diabetesmiddelen veranderen de bloedsuiker zelf, levothyroxine laat vrij T4 na een dosis tijdelijk stijgen, biotine kan de meetmethode verstoren, en de pil en oestrogenen kunnen je ijzerwaarden beïnvloeden.

Geen van die dingen maakt het onderzoek nutteloos; ze maken de context onmisbaar. Laboratoriumuitslagen sturen ongeveer 70 % van de medische beslissingen, dus een uitslag die gelezen wordt zonder te weten wat je gebruikt, kan een beslissing de verkeerde kant op sturen.

Wat je het lab vertelt

Neem een lijstje mee, of een foto van je doosjes of je medicatieoverzicht van de apotheek. Europese aanbevelingen voor bloedafname zien de voorbereiding van de patiënt als onderdeel van de kwaliteit van het monster, en wat je gebruikt hoort bij die voorbereiding. Ben je zelf ergens mee gestopt, zeg dat dan: een uitslag met een opmerking erbij is beter dan een die verkeerd gelezen wordt.

En heeft niemand je iets uitgelegd, dan ben je niet de enige: in een onderzoek onder mensen die voor bloedonderzoek kwamen, had meer dan de helft geen instructies gekregen. Vragen is normaal.