Soorten bloedonderzoek: wat elk onderzoek meet

Een labformulier kruist groepen aan, geen losse regels

Wat terugkomt als dertig regels, is meestal een handvol kleine groepen die je huisarts op het labformulier heeft aangekruist, en binnen elke groep horen de regels tegen elkaar te worden gelezen. Hb met MCV en ferritine. ALAT met ASAT en gamma-GT. Kreatinine met eGFR en met hoeveel je had gedronken.

Daarom werkt een uitslag van boven naar beneden lezen zelden, en daarom legt elke pagina in deze gids een groep onderzoeken uit in plaats van één losse waarde.

Waarom één getal weinig zegt

Eén waarde buiten de grens, los gelezen, is de snelste weg naar de verkeerde conclusie. Dezelfde verhoogde ALAT betekent niet hetzelfde na een griep, na een zwaar weekend of na het starten van een nieuw medicijn.

Elke pagina hier begint daarom bij de groep: welke regels erbij horen, welke je het eerst leest, en welke combinaties een vraag aan je huisarts waard zijn.

Wat routinematig bloedonderzoek laat zien, en wat niet

Routineonderzoek beschrijft hoe een paar grote systemen zich gedragen op de dag van de afname: bloedcellen, bloedsuiker, nieren, lever, schildklier, cholesterol en ijzer. Het is geen kankeronderzoek, het zoekt niet naar de meeste infecties, en vitamine D of B12 staan er niet op als niemand erom vroeg.

Meer regels kopen geen extra bescherming. Een systematische Cochrane-review van 17 gerandomiseerde onderzoeken met 251.891 deelnemers vond dat algemene gezondheidschecks voor volwassenen geen effect hadden op sterfte door welke oorzaak ook, door kanker of door hart- en vaatziekten. In een van die onderzoeken kregen mensen met een check in zes jaar 20% meer nieuwe diagnoses, zonder dat de afloop veranderde. Thuisarts, de publiekssite van de huisartsen, waarschuwt om dezelfde reden: een test kan slecht uitvallen terwijl je niet ziek bent.

Sommige regels gaan mis om praktische redenen, niet om medische. Kalium is het bekendste voorbeeld: rode bloedcellen die bij het prikken kapotgaan, laten hun kalium in het buisje lopen. De Nederlandse klinisch chemici noemen als oorzaken herhaaldelijk pompen met de vuist en een buisje dat te warm wordt of te lang onderweg is naar het laboratorium; laboratoria meten daarom hoeveel cellen er kapot zijn gegaan.

Vier uitslagen die je nu anders leest

Vier regels worden vandaag anders geïnterpreteerd dan een paar jaar geleden. Dat is van belang zodra je een nieuwe uitslag met een oudere vergelijkt.

Waar je begint

Is je labuitslag een lange lijst, begin dan bij de gids over het algemeen bloedonderzoek, die uitlegt hoe de groepen in elkaar passen en wat een check-up wel en niet kan vertellen. Ga daarna naar de groep met je gemarkeerde regels: bloedbeeld, elektrolyten, cholesterol, lever, nieren, schildklier of ijzer.