Είδη εξετάσεων αίματος: οι βασικές ομάδες και τι μετρούν

Μια ομάδα εξετάσεων, όχι μια απλή λίστα

Αυτό που φτάνει στα χέρια σας ως τριάντα αριθμημένες γραμμές είναι στην πράξη μερικές μικρές ομάδες, και μέσα σε κάθε ομάδα οι γραμμές διαβάζονται η μία δίπλα στην άλλη. Η αιμοσφαιρίνη μαζί με το MCV και τη φερριτίνη. Η SGPT (ALT) μαζί με την SGOT (AST) και τη γ-GT. Η κρεατινίνη μαζί με τον eGFR και το πόσο νερό ήπιατε.

Γι' αυτό η ανάγνωση του φύλλου από πάνω προς τα κάτω σπάνια βοηθά, και γι' αυτό κάθε σελίδα εδώ εξηγεί μια ομάδα εξετάσεων και όχι έναν μεμονωμένο δείκτη.

Γιατί μία τιμή μόνη της λέει λίγα

Ένας αριθμός εκτός ορίων, διαβασμένος μόνος του, είναι ο πιο γρήγορος δρόμος προς λάθος συμπέρασμα. Η ίδια αυξημένη SGPT δεν σημαίνει το ίδιο πράγμα μετά από μια ίωση, μετά από ένα βαρύ τραπέζι ή μετά από ένα καινούργιο φάρμακο.

Έτσι, κάθε σελίδα αυτής της ενότητας ξεκινά από την ομάδα: ποιες γραμμές την αποτελούν, ποια διαβάζεται πρώτη και ποιοι συνδυασμοί αξίζουν μια ερώτηση στον γιατρό σας.

Τι δείχνει ένας έλεγχος ρουτίνας, και τι όχι

Οι εξετάσεις ρουτίνας περιγράφουν πώς λειτουργούν σήμερα μερικά μεγάλα συστήματα: τα κύτταρα του αίματος, το σάκχαρο, τα νεφρά, το ήπαρ, ο θυρεοειδής, τα λιπίδια, ο σίδηρος. Δεν είναι έλεγχος για καρκίνο, δεν ψάχνουν τις περισσότερες λοιμώξεις και δεν περιλαμβάνουν βιταμίνη D ή B12, αν δεν ζητήθηκαν.

Περισσότερες γραμμές δεν σημαίνουν περισσότερη προστασία. Μια συστηματική ανασκόπηση Cochrane με 17 τυχαιοποιημένες μελέτες και 251.891 συμμετέχοντες δεν βρήκε καμία επίδραση των γενικών προληπτικών ελέγχων σε ενήλικες στη θνησιμότητα συνολικά, από καρκίνο ή από καρδιαγγειακά νοσήματα. Σε μία από αυτές τις μελέτες, όσοι έκαναν τον έλεγχο πήραν 20% περισσότερες νέες διαγνώσεις σε έξι χρόνια, χωρίς καμία αλλαγή στην έκβαση.

Ο Ενιαίος Κανονισμός Παροχών Υγείας του ΕΟΠΥΥ κάνει μια πιο στοχευμένη επιλογή: καλύπτει χωρίς συμμετοχή του ασφαλισμένου συγκεκριμένους προληπτικούς ελέγχους, όπως χοληστερόλη και τριγλυκερίδια κάθε τρία χρόνια μετά τα 30 και σάκχαρο κάθε πέντε χρόνια από τα 15 έως τα 50, και όχι ένα «πλήρες πακέτο» κάθε χρόνο.

Ορισμένες γραμμές είναι εύθραυστες για τεχνικούς λόγους και όχι για ιατρικούς. Το κλασικό παράδειγμα είναι το κάλιο: ερυθρά που σπάνε κατά την αιμοληψία το απελευθερώνουν στο δείγμα και ανεβάζουν το αποτέλεσμα, γι' αυτό τα εργαστήρια μετρούν τον βαθμό αιμόλυσης και απορρίπτουν δείγματα πάνω από ένα όριο.

Δύο ελληνικές ιδιαιτερότητες

Δύο στοιχεία αλλάζουν την ανάγνωση των εξετάσεων στην Ελλάδα. Το πρώτο: περίπου 8% του πληθυσμού φέρει στίγμα μεσογειακής αναιμίας ή άλλης αιμοσφαιρινοπάθειας, οπότε μικρά ερυθρά στη γενική αίματος δεν σημαίνουν αυτόματα έλλειψη σιδήρου.

Το δεύτερο: η εθνική μελέτη ΕΜΕΝΟ βρήκε ολική χοληστερόλη 200 mg/dl ή υψηλότερη στο 52,4% των ενηλίκων. Το λιπιδαιμικό προφίλ είναι λοιπόν μία από τις ομάδες που θα δείτε πιο συχνά με σημειωμένες γραμμές.

Τέσσερις αναγνώσεις που άλλαξαν πρόσφατα

Τέσσερις γραμμές διαβάζονται σήμερα διαφορετικά απ' ό,τι πριν από λίγα χρόνια, κάτι που μετράει κάθε φορά που συγκρίνετε ένα νέο φύλλο αποτελεσμάτων με ένα παλιό.

Από πού να ξεκινήσετε

Αν το φύλλο σας είναι μακρύ, ξεκινήστε από τον οδηγό για το γενικό check up, που εξηγεί πώς δένουν οι ομάδες μεταξύ τους και τι μπορεί ή δεν μπορεί να δείξει ένας προληπτικός έλεγχος.

Μετά πηγαίνετε στην ομάδα που έχει τις σημειωμένες γραμμές σας. Ο οδηγός αυτός έχει οκτώ άρθρα: γενικό check up, γενική αίματος, βιοχημικές εξετάσεις, λιπιδαιμικό προφίλ, ήπαρ, νεφρά, θυρεοειδής και σίδηρος.