Γενικό check up: ποιες εξετάσεις αίματος περιλαμβάνει και τι δείχνει

Τι περιλαμβάνει ένα γενικό check up

Το γενικό check up δεν είναι μία εξέταση αλλά ένα πακέτο μικρότερων. Στην Ελλάδα συνήθως σημαίνει γενική αίματος μαζί με τις βιοχημικές εξετάσεις (σάκχαρο, ουρία, κρεατινίνη, ηλεκτρολύτες, ηπατικά ένζυμα), συχνά με λιπιδαιμικό προφίλ και μερικές φορές με θυρεοειδή ή σίδηρο. Κανείς δεν ορίζει τον όρο επίσημα, οπότε δύο άνθρωποι που ζητούν «ένα γενικό τσεκ απ» μπορεί να πάρουν πίσω οκτώ γραμμές ή σαράντα.

Τα ελληνικά πακέτα προσθέτουν συχνά και εξετάσεις που σπάνια βλέπει κανείς σε άλλες χώρες σε έναν βασικό έλεγχο. Στο βασικό check up ενός μεγάλου ιδιωτικού νοσοκομείου της Αθήνας, για παράδειγμα, δίπλα στη γενική αίματος, το σάκχαρο και τα λιπίδια βρίσκονται η ταχύτητα καθίζησης (ΤΚΕ), το ουρικό οξύ, ο σίδηρος, η βιταμίνη D και μια γενική ούρων.

Το πρώτο λοιπόν που αξίζει να ελέγξετε στο δικό σας φύλλο είναι ποιες ομάδες έγιναν πραγματικά. Ο πίνακας καλύπτει τη μεγάλη πλειονότητα των συνηθισμένων παραπεμπτικών, και κάθε ομάδα έχει εδώ τη δική της σελίδα.

Τι μπορεί να δείξει ένα γενικό check up

Διαβασμένο ομάδα προς ομάδα, ένα check up απαντά σε μερικά μεγάλα ερωτήματα για το πώς λειτουργεί ο οργανισμός σας αυτή την εβδομάδα. Μπορεί να δείξει ότι έχετε αναιμία και να δώσει μια πρώτη ένδειξη για το είδος της, ότι το σάκχαρό σας βρίσκεται σε μια περιοχή που αξίζει συζήτηση, ότι τα νεφρά ή το ήπαρ δέχονται κάποια πίεση, ή ότι η εικόνα της χοληστερόλης ανεβάζει τον καρδιαγγειακό σας κίνδυνο στα επόμενα χρόνια.

Καθένα από αυτά είναι σημείο εκκίνησης και όχι ετυμηγορία. Ο διαβήτης, για παράδειγμα, δεν διαγιγνώσκεται από ένα μόνο σάκχαρο: η Ελληνική Διαβητολογική Εταιρεία ζητά δύο παθολογικά αποτελέσματα, από το ίδιο δείγμα ή από δύο αιμοληψίες, εκτός αν υπάρχουν έκδηλα συμπτώματα υπεργλυκαιμίας.

Τι δεν μπορεί να δείξει

Ένα check up ρουτίνας δεν είναι έλεγχος για καρκίνο. Ακόμη και οι καρκινικοί δείκτες του αίματος λειτουργούν άσχημα ως έλεγχος σε ανθρώπους χωρίς συμπτώματα: το Εθνικό Ινστιτούτο Καρκίνου των ΗΠΑ σημειώνει ότι χάνουν πολλούς ανθρώπους που έχουν τη νόσο και μπορεί να ανέβουν σε καταστάσεις που δεν είναι καρκίνος. Μια φυσιολογική γενική αίματος και φυσιολογικές βιοχημικές δεν λένε τίποτα, ούτε θετικό ούτε αρνητικό, για τους περισσότερους καρκίνους.

Αφήνει επίσης έξω ό,τι δεν ζητήθηκε. Η βιταμίνη B12, οι ορμόνες και οι περισσότερες λοιμώξεις είναι ξεχωριστές εξετάσεις. Και οι γραμμές των λιπιδίων μετρούν ουσίες στο αίμα, όχι την κατάσταση των αρτηριών σας.

Τέλος, περιγράφει ένα πρωινό. Ένα check up είναι φωτογραφία, όχι ταινία: το μεγαλύτερο μέρος όσων διαβάζει ο γιατρός προκύπτει από τη σύγκριση με τα προηγούμενα αποτελέσματά σας ή με τον λόγο για τον οποίο γράφτηκαν οι εξετάσεις.

Διαβάστε το κατά ομάδες, όχι από πάνω προς τα κάτω

Η χρήσιμη σειρά δεν είναι η σειρά που τυπώνεται στη σελίδα. Ξεκινήστε από τον λόγο των εξετάσεων: αν ήταν η κόπωση, την απάντηση τη φέρουν η γενική αίματος και οι εξετάσεις σιδήρου, και ένα ελαφρώς περίεργο ασβέστιο είναι πιθανότατα θόρυβος. Μετά διαβάστε κάθε ομάδα ως ενότητα: αιμοσφαιρίνη με MCV και φερριτίνη, SGPT με SGOT, κρεατινίνη με eGFR.

Μόνο τότε κοιτάξτε τις σημειωμένες γραμμές, και ρωτήστε πόσο έξω από τα όρια είναι και όχι απλώς αν είναι έξω. Μια φερριτίνη 28 με κατώτερο όριο 30 και μια φερριτίνη 4 μπορεί να έχουν την ίδια σήμανση. Η διάταξη αλλάζει από εργαστήριο σε εργαστήριο, η σειρά ανάγνωσης όμως όχι: εξέταση, τιμή, μονάδα, όρια αναφοράς και μετά η σήμανση, που μπορεί να είναι γράμμα (H ή L), αστερίσκος, έντονα γράμματα, χρώμα, βέλος ή τίποτα απολύτως.

Να περιμένετε μία ή δύο σημάνσεις ακόμη κι αν είστε καλά. Κάθε εύρος αναφοράς ορίζεται έτσι ώστε περίπου 1 στους 20 υγιείς να πέφτει έξω από αυτό. Σε είκοσι γραμμές αυτό αθροίζεται: ένας απολύτως υγιής άνθρωπος είναι πιο πιθανό να δει τουλάχιστον μία σήμανση παρά καμία.

Τέλος, αν έχετε προηγούμενο φύλλο, συγκρίνετε. Μια τιμή που ανεβαίνει σταθερά μέσα στα όρια επί τρία χρόνια μπορεί να λέει περισσότερα από ένα μεμονωμένο αποτέλεσμα με αστεράκι.

Πώς προετοιμάζεστε για ένα γενικό check up

Η προετοιμασία εξαρτάται από τις γραμμές του παραπεμπτικού, όχι από τη λέξη «γενικό». Η γενική αίματος δεν χρειάζεται τίποτα ιδιαίτερο. Το σάκχαρο νηστείας χρειάζεται: για την Ελληνική Διαβητολογική Εταιρεία σημαίνει τουλάχιστον οκτώ ώρες χωρίς φαγητό και μέτρηση το πρωί. Πολλά ελληνικά εργαστήρια ζητούν πάντως 12 ώρες νηστείας για τις βιοχημικές εξετάσεις, με νερό ελεύθερα.

Για τη χοληστερόλη η νηστεία έχει πάψει να είναι κανόνας: η ευρωπαϊκή ομοφωνία του 2016 προτείνει δείγμα χωρίς νηστεία ως συνήθη πρακτική. Ακολουθήστε όμως την οδηγία του εργαστηρίου σας, γιατί με αυτήν την υπόθεση διαβάζονται οι τιμές σας. Μετράει και η ίδια η αιμοληψία: οι ευρωπαϊκές συστάσεις ζητούν να λύνεται η περίδεση μόλις αρχίσει να ρέει το αίμα και να μη σφίγγετε και ανοίγετε τη γροθιά.

Κάθε πότε χρειάζεται ένα check up

Δεν υπάρχει πρόγραμμα για το πακέτο ως σύνολο, μόνο για ορισμένα από τα ερωτήματα που περιέχει. Ο κανονισμός του ΕΟΠΥΥ καλύπτει χωρίς συμμετοχή έλεγχο λιπιδίων κάθε πέντε χρόνια από τα 15 έως τα 30 και κάθε τρία χρόνια μετά τα 30, και έλεγχο σακχάρου κάθε πέντε χρόνια από τα 15 έως τα 50, κάθε τρία χρόνια μετά τα 50 και κάθε δύο χρόνια σε άτομα υψηλού κινδύνου.

Για τον καρδιαγγειακό κίνδυνο υπάρχει επιπλέον το εθνικό πρόγραμμα «Προλαμβάνω», που στον προηγούμενο κύκλο του πρόσφερε δωρεάν προληπτικές εξετάσεις σε όσους είναι 30 έως 70 ετών και έχουν ΑΜΚΑ, με ηλεκτρονικό παραπεμπτικό.

Πέρα από αυτά, τον ρυθμό τον ορίζετε εσείς: μια πάθηση που παρακολουθείται, ένα φάρμακο που θέλει έλεγχο, ένα σύμπτωμα που διερευνάται. Η επανάληψη όλου του πακέτου κάθε χρόνο σε έναν υγιή ενήλικα χωρίς συγκεκριμένο ερώτημα προσθέτει κυρίως πιθανότητες για ένα αστεράκι.

Βοηθά πραγματικά ένα γενικό check up;

Εδώ τα δεδομένα είναι ασυνήθιστα καθαρά και πηγαίνουν κόντρα στη διαίσθηση. Μια συστηματική ανασκόπηση Cochrane συγκέντρωσε 17 τυχαιοποιημένες μελέτες με 251.891 συμμετέχοντες για να δει αν οι γενικοί προληπτικοί έλεγχοι σε ενήλικες μειώνουν τη νοσηρότητα ή τους θανάτους. Βρήκε μικρή ή καμία επίδραση στους θανάτους από κάθε αιτία ή από καρκίνο, με υψηλή βεβαιότητα, και μάλλον καμία στους θανάτους από καρδιοπάθεια.

Αυτό που παράγουν είναι διαγνώσεις. Σε μία από τις μελέτες, όσοι κλήθηκαν σε έλεγχο πήραν 20% περισσότερες νέες διαγνώσεις σε έξι χρόνια από όσους δεν κλήθηκαν. Ήρθε μια ετικέτα· η έκβαση δεν άλλαξε.

Διαβάστε προσεκτικά το εύρος αυτού του ευρήματος, γιατί είναι στενό και έχει σημασία. Αφορά τον έλεγχο ενηλίκων χωρίς συμπτώματα, σε πολλά συστήματα ταυτόχρονα. Δεν λέει τίποτα για μια εξέταση που ζήτησε ο γιατρός σας για συγκεκριμένο λόγο, τίποτα για την παρακολούθηση μιας πάθησης που ήδη έχετε και τίποτα για τη διερεύνηση ενός συμπτώματος. Αυτά δεν είναι check up· είναι ερωτήματα με απάντηση, και αξίζει να γίνονται.

Στην πράξη, με ηλεκτρονικό παραπεμπτικό του ΕΟΠΥΥ πληρώνετε συνήθως το 15% της τιμής σε συμβεβλημένο ιδιωτικό εργαστήριο και τίποτα σε δημόσια δομή, και το παραπεμπτικό πρέπει να εκτελεστεί μέσα σε 60 ημέρες.

Ερωτήσεις για τον γιατρό σας

Πηγαίνετε το ίδιο το φύλλο αποτελεσμάτων, όχι μια περίληψη ή μια φωτογραφία ενός αριθμού. Οι μονάδες και τα όρια διαφέρουν από εργαστήριο σε εργαστήριο, και 14 σε g/dl δεν είναι το ίδιο με 14 σε g/L.

Ορισμένα ευρήματα δεν πρέπει να περιμένουν τον επόμενο έλεγχο ρουτίνας. Μια τιμή πολύ μακριά από τα όριά της, πολλές γραμμές της ίδιας ομάδας που κινούνται μαζί, ή μια σημειωμένη τιμή που ταιριάζει με το πώς νιώθετε, όπως πυρετός, ασυνήθιστοι μώλωπες ή δύσπνοια που αυξάνεται, είναι λόγος να τηλεφωνήσετε στον γιατρό που έγραψε τις εξετάσεις. Αν σας καλέσει πρώτα το εργαστήριο ή ο γιατρός, ακολουθήστε την οδηγία τους.