Σιδηροπενική αναιμία στις εξετάσεις: φερριτίνη, σίδηρος και πότε φταίει το στίγμα

Τι περιλαμβάνει ο πλήρης έλεγχος σιδήρου

Για να φανεί μια σιδηροπενική αναιμία, ο έλεγχος σιδήρου συνδυάζει συνήθως τέσσερις μετρήσεις: σίδηρο ορού, τρανσφερρίνη ή ολική σιδηροδεσμευτική ικανότητα (TIBC), κορεσμό τρανσφερρίνης και φερριτίνη. Η φερριτίνη περιγράφει τον αποθηκευμένο σίδηρο· οι άλλες τρεις περιγράφουν τι κυκλοφορεί αυτή τη στιγμή και πόσο γεμάτο είναι το σύστημα μεταφοράς. Ο ελληνικός οδηγός Lab Tests Online σημειώνει ότι συχνά ζητείται συνδυασμός εξετάσεων και τα αποτελέσματα εκτιμώνται μαζί.

Η φερριτίνη είναι το απόθεμα σιδήρου του σώματος, σαν ένα χρηματοκιβώτιο που φυλάτε για αργότερα. Ένα απόθεμα και μια ροή απαντούν σε διαφορετικές ερωτήσεις, γι’ αυτό ένα φύλλο που δίνει μόνο σίδηρο ορού διαβάζεται δύσκολα.

Στίγμα μεσογειακής αναιμίας ή έλλειψη σιδήρου;

Αυτό είναι το ελληνικό κεφάλαιο που λείπει από τους περισσότερους ξένους οδηγούς. Στην Ελλάδα, περίπου το 8% του πληθυσμού είναι φορείς αιμοσφαιρινοπάθειας, κυρίως του στίγματος της μεσογειακής αναιμίας, γι’ αυτό λειτουργεί εδώ και δεκαετίες εθνικό πρόγραμμα πρόληψης. Το στίγμα δίνει μικρά ερυθρά αιμοσφαίρια και συχνά ελαφρώς χαμηλή αιμοσφαιρίνη, ακριβώς όπως η σιδηροπενική αναιμία.

Η διαφορά φαίνεται στον έλεγχο σιδήρου. Στη σιδηροπενική αναιμία η φερριτίνη είναι χαμηλή· στο στίγμα η φερριτίνη είναι συνήθως φυσιολογική, και ο σίδηρος δεν διορθώνει τα μικρά ερυθρά. Σε μια ελληνική νοσοκομειακή σειρά 19 ενηλίκων που διαγνώστηκαν με καθυστέρηση με αιμοσφαιρινοπάθεια, οι 6 είχαν αρχικά χαρακτηριστεί ως σιδηροπενική αναιμία και οι 12 είχαν μικροκυτταρική αναιμία που επέμενε παρά τη λήψη σιδήρου. Η σειρά είναι μικρή, αλλά το μήνυμα είναι πρακτικό.

Αν παίρνετε σίδηρο και τα μικρά ερυθρά της γενικής αίματος δεν αλλάζουν, ή αν η φερριτίνη σας είναι φυσιολογική, ρωτήστε τον γιατρό αν χρειάζεται ηλεκτροφόρηση αιμοσφαιρίνης. Το να παίρνει κανείς σίδηρο που δεν του λείπει δεν βοηθά, και καθυστερεί τη σωστή απάντηση.

Έλεγχος σιδήρου ή φερριτίνη, και περιέχεται ο σίδηρος στη γενική αίματος;

Η γενική αίματος δεν μετρά σίδηρο. Δείχνει την αιμοσφαιρίνη και το μέγεθος των ερυθρών αιμοσφαιρίων, που αλλάζουν μόνο όταν η έλλειψη κρατά αρκετό καιρό ώστε να επηρεάσει την παραγωγή τους. Η φερριτίνη μόνη απαντά στο ερώτημα του αποθέματος· ο πλήρης έλεγχος σιδήρου προσθέτει την πλευρά της κυκλοφορίας.

Αυτό το κενό είναι μεγαλύτερο απ’ όσο νομίζουν οι περισσότεροι. Σε εθνικά δεδομένα των ΗΠΑ για κορίτσια και νέες γυναίκες 12 έως 21 ετών, το 38,6% είχε έλλειψη σιδήρου με βάση τη φερριτίνη, όμως το 83,6% από αυτές δεν είχε αναιμία: η γενική αίματος φαινόταν φυσιολογική ενώ το απόθεμα ήταν χαμηλό. Μια φυσιολογική γενική αίματος δεν αποκλείει έλλειψη σιδήρου.

Στην Ελλάδα, η εθνική μελέτη διατροφής ΥΔΡΙΑ μέτρησε τη φερριτίνη σε ενήλικες άνω των 55: το 6,5% είχε τιμή κάτω από 15 ng/ml και το 12,7% κάτω από 30 ng/ml, ενώ πάνω από τους μισούς (57,2%) έπαιρναν λιγότερο σίδηρο από όσο χρειάζονται, κυρίως οι γυναίκες.

Το όριο της φερριτίνης αμφισβητείται πραγματικά

Αυτό αξίζει να το ξέρετε πριν συγκρίνετε τον αριθμό σας με οτιδήποτε. Τα ελληνικά εργαστήρια τυπώνουν τη φερριτίνη συνήθως σε ng/ml, που είναι ο ίδιος αριθμός με τα µg/L πολλών μελετών: 30 ng/ml και 30 µg/L είναι το ίδιο.

Μια συστηματική ανασκόπηση 29 οδηγιών επιστημονικών εταιρειών βρήκε ότι οι συστάσεις για τη διάγνωση της έλλειψης σιδήρου διαφέρουν πολύ, και κατέληξε ότι στις περισσότερες καταστάσεις θα πρέπει να εξετάζεται όριο φερριτίνης 100, με κορεσμό τρανσφερρίνης 20%, εκτός από ειδικές περιπτώσεις όπως οι υγιείς νέες γυναίκες με βαριά περίοδο. Μια ελβετική συναίνεση ειδικών, σε άτομα χωρίς φλεγμονή, βρήκε ότι το 30 έχει καλή ακρίβεια για έλλειψη σιδήρου χωρίς αναιμία, και ότι το 30 έως 50 με κορεσμό κάτω από 20% μπορεί επίσης να τη δείχνει. Η Αμερικανική Γαστρεντερολογική Εταιρεία συνιστά όριο 45 αντί για 15 όταν η φερριτίνη χρησιμοποιείται για διάγνωση έλλειψης σιδήρου σε άτομα με αναιμία.

Το πρακτικό συμπέρασμα είναι σαφές: μια φερριτίνη 25 με κατώτερο εργαστηριακό όριο 15 δεν είναι αυτόματα εντάξει, και το κατώτερο όριο στο φύλλο σας είναι μία σύμβαση ανάμεσα σε πολλές. Είναι ερώτηση για τον γιατρό σας, με τα συμπτώματά σας μπροστά του, όχι γραμμή που κλείνει με έναν πίνακα.

Η φλεγμονή μπορεί να κρύψει μια έλλειψη

Η φερριτίνη είναι και πρωτεΐνη οξείας φάσης: ανεβαίνει με τη φλεγμονή, ανεξάρτητα από το πόσος σίδηρος είναι αποθηκευμένος. Μια φλεγμονώδης νόσος του εντέρου, η καρδιακή ανεπάρκεια, η χρόνια νεφρική νόσος ή μια περαστική λοίμωξη μπορούν λοιπόν να ανεβάσουν τη φερριτίνη μέσα στο φυσιολογικό εύρος ενώ το απόθεμα από κάτω είναι χαμηλό.

Γι’ αυτό ο έλεγχος σιδήρου διαβάζεται δίπλα σε έναν δείκτη φλεγμονής όπως η CRP, και γι’ αυτό ο κορεσμός της τρανσφερρίνης είναι χρήσιμος. Σε αυτές τις χρόνιες καταστάσεις, μια ανασκόπηση των δεδομένων θεωρεί ότι φερριτίνη κάτω από 100 ή κορεσμός κάτω από 20% συμβαδίζουν με έλλειψη σιδήρου, και ότι φερριτίνη 100 έως 300 με κορεσμό κάτω από 20% την επιβεβαιώνει.

Η αντίστροφη περίπτωση είναι πιο απλή: η φλεγμονή σπρώχνει τη φερριτίνη προς τα πάνω, όχι προς τα κάτω, οπότε μια χαμηλή φερριτίνη δύσκολα εξηγείται αλλιώς.

Χαμηλός σίδηρος, χαμηλή φερριτίνη ή υψηλές τιμές: τι δείχνει το καθένα

Χαμηλός σίδηρος ή χαμηλή φερριτίνη: τι είναι χειρότερο; Δεν είναι αντίπαλοι, είναι διαφορετικές μετρήσεις. Όλες οι οδηγίες της ανασκόπησης των 29 όρισαν την έλλειψη σιδήρου με τη φερριτίνη, επειδή αντανακλά το απόθεμα. Ένας χαμηλός σίδηρος ορού μόνος του περιγράφει μία στιγμή, και η φλεγμονή μπορεί να τον κρατά χαμηλά ακόμη κι όταν τα αποθέματα επαρκούν.

Οι υψηλές τιμές έχουν τη δική τους σύντομη λίστα. Ένας αυξημένος σίδηρος ορού μπορεί να δείχνει υπερφόρτωση σιδήρου, όπως η αιμοχρωμάτωση, δηλητηρίαση από μόλυβδο ή ηπατική νόσο, ενώ μια υψηλή φερριτίνη συχνά αντανακλά φλεγμονή και όχι υπερβολικό σίδηρο. Ποια εξήγηση ισχύει διαβάζεται από όλο τον έλεγχο, οπότε μια υψηλή τιμή είναι λόγος για συζήτηση με τον γιατρό σας και όχι συμπέρασμα.

Πριν από την εξέταση, και μετά

Ο γιατρός σας μπορεί να ζητήσει νηστεία 12 ωρών, με μόνο νερό, και οι εξετάσεις σιδήρου γίνονται συνήθως το πρωί. Αν παίρνετε συμπλήρωμα σιδήρου, πείτε το στο εργαστήριο και ρωτήστε αν πρέπει να το διακόψετε πριν, γιατί η απάντηση εξαρτάται από το ποιες γραμμές μετριούνται.

Κι αν βρεθεί έλλειψη, το γιατί μετράει περισσότερο από τον αριθμό. Η έλλειψη σιδήρου είναι εύρημα που ζητά εξήγηση, σε σημείο που οι Αμερικανοί γαστρεντερολόγοι έχουν εκδώσει οδηγία για το πώς αναζητείται η αιτία της σε άτομα με αναιμία. Την εξήγηση την αναζητάτε με τον γιατρό σας.