Προετοιμασία για εξετάσεις αίματος: νηστεία, καφές, φάρμακα

Τι αλλάζει πραγματικά η προετοιμασία

Πολύ λίγα πράγματα, και αυτό είναι το χρήσιμο εύρημα. Ένα γεύμα μετακινεί το σάκχαρο και τα τριγλυκερίδια για μερικές ώρες. Ο καφές επηρεάζει τα ίδια δύο. Ένα σκεύασμα σιδήρου αλλοιώνει τον σίδηρο ορού. Σχεδόν όλα τα υπόλοιπα ενός συνηθισμένου παραπεμπτικού αδιαφορούν για το τι κάνατε εκείνο το πρωί.

Οι σελίδες αυτού του οδηγού παίρνουν μία μεταβλητή η καθεμία και λένε τι μετακινεί, πόσο και για πόσο. Όπου η επιστήμη άλλαξε, το λένε: το λιπιδαιμικό προφίλ δεν απαιτεί πια νηστεία ως προεπιλογή σύμφωνα με την ευρωπαϊκή σύσταση, και αυτή είναι η μεγαλύτερη αλλαγή της δεκαετίας σε αυτόν τον τομέα. Τα ελληνικά εργαστήρια, πάντως, ζητούν ακόμη συχνά 12 ώρες.

Νηστεία: πιο σύντομη λίστα απ' ό,τι σας είπαν

Όπου χρειάζεται νηστεία, η συνηθισμένη οδηγία είναι 8 έως 12 ώρες με μόνο νερό. Προστατεύει πάνω απ' όλα μία εξέταση: το σάκχαρο νηστείας, που η πέψη ανεβάζει μέσα σε λίγα λεπτά. Η Ελληνική Διαβητολογική Εταιρεία ορίζει τουλάχιστον 8 ώρες χωρίς τροφή, με μέτρηση το πρωί· τα ελληνικά εργαστήρια ζητούν συνήθως 10 έως 12. Η γενική αίματος, οι θυρεοειδικές ορμόνες και η HbA1c δεν τη χρειάζονται.

Το λιπιδαιμικό προφίλ άλλαξε στήλη το 2016. Η Ευρωπαϊκή Εταιρεία Αθηροσκλήρωσης και η EFLM συνιστούν πλέον μέτρηση χωρίς νηστεία ως προεπιλογή: μετά από ένα συνηθισμένο γεύμα, τα τριγλυκερίδια ανεβαίνουν το πολύ περίπου 26 mg/dl και η LDL χοληστερίνη πέφτει περίπου 8 mg/dl, ενώ οι τιμές χωρίς νηστεία προβλέπουν την καρδιαγγειακή νόσο εξίσου καλά. Η νηστεία επανεξετάζεται μόνο όταν τα τριγλυκερίδια χωρίς νηστεία ξεπερνούν τα 440 mg/dl.

Τι σημαίνει νηστεία, και τι τη σπάει

Τους περισσότερους δεν τους το εξήγησε κανείς. Όταν ερευνητές ρώτησαν 150 ανθρώπους που έφταναν σε εργαστήριο, μόνο το 39% ήξερε να ορίσει σωστά τη νηστεία, το 46% πίστευε ότι η ώρα του τελευταίου γεύματος δεν έχει σημασία, και πάνω από τους μισούς δεν είχαν πάρει καμία οδηγία.

Το απλό νερό επιτρέπεται σε όλη τη διάρκεια της νηστείας, και το πρωί της αιμοληψίας. Ο καφές είναι το πιο συχνό λάθος, ελληνικός, φραπέ ή εσπρέσο. Σε μια διασταυρούμενη μελέτη, υγιείς εθελοντές που ήπιαν καφέ με καφεΐνη πριν από ένα γεύμα είχαν αύξηση του σακχάρου κατά 147% έως 216% μεγαλύτερη απ' ό,τι με ντεκαφεϊνέ. Τα ελληνικά εργαστήρια διαφωνούν μεταξύ τους εδώ: η Medipolis και η Ιατρική Επίβλεψη δέχονται σκέτο καφέ χωρίς ζάχαρη πριν από τη χοληστερίνη, το Olympic Lab μόνο νερό, με εξαιρέσεις.

Το αλκοόλ, το τσιγάρο και τα φάρμακα αφήνουν τα δικά τους ίχνη

Το αλκοόλ δουλεύει με δύο ρολόγια. Μια βραδιά μετακινεί τα τριγλυκερίδια και κάποιες ηπατικές τιμές για μια-δυο μέρες, γι' αυτό τα ελληνικά εργαστήρια ζητούν αποχή 24 ωρών ή και 3 ημερών· η τακτική κατανάλωση ανεβάζει τη γ-GT και το μέσο μέγεθος των ερυθρών για εβδομάδες έως μήνες, κάτι που μια στεγνή βραδιά δεν αναιρεί. Καμία από τις δύο γραμμές δεν είναι τεστ αλκοόλ: τα ηπατικά ένζυμα δεν είναι ειδικά για την αιθανόλη.

Στην Ελλάδα, όπου στην εθνική μελέτη ΕΜΕΝΟ το 37,8% των ενηλίκων κάπνιζε, το θέμα αφορά πολλούς. Οι τακτικοί καπνιστές έχουν υψηλότερα λευκά αιμοσφαίρια, αιμοσφαιρίνη και αιματοκρίτη από τους μη καπνιστές, και η διαφορά μεγαλώνει με τα τσιγάρα. Για τα φάρμακα, πάρτε τη συνηθισμένη αγωγή σας εκτός αν ο γιατρός σας πει κάτι άλλο· πολλά ελληνικά εργαστήρια προτιμούν η πρωινή δόση να περιμένει μέχρι μετά την αιμοληψία. Η βιοτίνη σε υψηλή δόση, που υπάρχει σε πολλά συμπληρώματα, αλλοίωσε 9 από 23 εξετάσεις σε υγιείς εθελοντές που έπαιρναν 10 mg την ημέρα για μια εβδομάδα.

Από πού να ξεκινήσετε

Αν σας είπαν νηστεία και θέλετε να ξέρετε αν ισχύει για τις δικές σας εξετάσεις, ξεκινήστε από τον βασικό οδηγό για τις ώρες νηστείας. Αν η ερώτησή σας είναι πιο συγκεκριμένη, πηγαίνετε κατευθείαν σε αυτήν: νερό, καφές, αλκοόλ, τσιγάρο ή φάρμακα. Αν βγαίνετε από τη νηστεία της Σαρακοστής, να ξέρετε ότι μπορεί να έχει αλλάξει τη χοληστερίνη και τον σίδηρό σας.