Kan tahlili öncesi dikkat edilmesi gerekenler: açlık, su, ilaç

Hazırlık gerçekte neyi değiştirir?

Şaşırtıcı derecede az şeyi, ve işe yarayan bulgu da budur. Bir öğün şekeri ve trigliseriti birkaç saat oynatır. Kahve ve çay aynı ikisini bozar. Bir demir takviyesi serum demirini çarpıtır. Rutin bir istemdeki hemen her şey ise o sabah ne yaptığınıza kayıtsızdır.

Bu rehberdeki her sayfa tek bir etkeni ele alır ve neyi, ne kadar ve ne süreyle oynattığını söyler. Kanıtın değiştiği yerde bunu da yazar: Avrupa kılavuzlarına göre kolesterol artık varsayılan olarak açlık istemiyor; bu, son on yılda bu alandaki en büyük değişikliktir, ama Türkiye'deki laboratuvarların çoğu henüz bunu uygulamıyor.

Açlık: size söylenenden kısa bir liste

Açlık gerektiğinde, Türk hastanelerinin olağan talimatı sabah kan vermek ve öncesinde 10-12 saat yalnızca sade su içmektir: KTÜ Farabi Hastanesi akşam 21.00'den sonra hiçbir şey yenip içilmemesini, Başkent Üniversitesi Ankara Hastanesi kanın sabah 07.00-10.00 arasında verilmesini ister. Bu kural her şeyden önce tek bir testi korur: sindirimin dakikalar içinde yükselttiği açlık şekerini. TEMD bunun için en az 8 saatlik açlığı yeterli sayar. Hemogram, tiroid testleri, karaciğer ve böbrek testleri ve HbA1c açlık gerektirmez.

Lipid profili 2016'da saf değiştirdi. Avrupa Ateroskleroz Derneği ile Avrupa Klinik Kimya ve Laboratuvar Tıbbı Federasyonu artık onu varsayılan olarak tok karnına ölçmeyi önerir: sıradan bir öğünden sonra trigliserit en fazla yaklaşık 26 mg/dL artar, LDL kolesterol yaklaşık 8 mg/dL düşer, HDL kolesterol değişmez ve tok karnına değerler kalp-damar hastalığını aynı ölçüde öngörür. Açlık ancak tok karnına trigliserit 440 mg/dL'yi aşarsa yeniden düşünülür. Türkiye'de birçok laboratuvar yine de 10-12 saat ister; sizin örneğiniz için onların talimatı geçerlidir.

Açlık ne demek, onu ne bozar?

Çoğu insana bu hiç anlatılmamıştır. Araştırmacılar bir laboratuvara gelen 150 kişiye sorduğunda, yalnızca %39'u açlığı doğru tanımlayabildi, %46'sı son yemekten bu yana geçen sürenin önemli olmadığını düşünüyordu ve yarısından fazlası hiçbir talimat almamıştı.

Sade su açlık boyunca, kan alınacak sabah da dahil, serbesttir. Sabah çayı da bu kurala dahildir, şekersiz olsa bile; sade kahve de öyle. Çapraz tasarımlı bir çalışmada, yemekten önce kafeinli kahve içen sağlıklı gönüllülerin şeker yanıtı, kafeinsiz kahveye göre %147 ila %216 daha büyüktü. Ramazan'da ise oruç sahurla başlar; Diyanet'e göre kan vermek orucu bozmaz, ama sahurdan sabaha geçen birkaç saat bir açlık şekeri için genellikle yetmez.

Alkol, sigara ve ilaçlar kendi izlerini bırakır

Alkol iki saatle çalışır. Bir akşam trigliseriti ve bazı karaciğer değerlerini bir iki gün oynatır; bu yüzden Başkent Üniversitesi Ankara Hastanesi kan vermeden en az 24 saat önce alkolün bırakılmasını ister. Düzenli içki ise GGT'yi ve kırmızı hücrelerin ortalama büyüklüğünü haftalar ila aylar içinde kaydırır ve tahlilden önceki alkolsüz bir akşam bunu silmez. Bu satırların hiçbiri alkol testi değildir: alkol belirteçleri üzerine bir derleme, karaciğer enzimlerinin alkole özgü olmadığını vurgular.

Düzenli sigara içenlerde lökosit, hemoglobin ve hematokrit içmeyenlerden daha yüksektir ve fark içilen sigara sayısıyla artar; TÜİK'e göre Türkiye'de 15 yaş ve üzerindekilerin %30,1'i her gün tütün ürünü kullandığı için bu, birçok sonucun okunmasını etkiler. İlaçlar için, hekiminiz aksini yazılı olarak söylemedikçe olağan tedavinize devam edin. Levotiroksin genellikle kan verdikten sonra alınır; birçok reçetesiz takviyede bulunan yüksek doz biotin ise günde 10 mg alan sağlıklı gönüllülerde biotine dayalı 23 testin 9'unu bozdu.

Nereden başlamalı?

Aç gelmeniz söylendiyse ve bunun sizin testleriniz için geçerli olup olmadığını öğrenmek istiyorsanız, ana açlık sayfasından başlayın. Sorunuz daha darsa doğrudan ona gidin: su, kahve ve çay, alkol, sigara ya da ilaçlar.