სისხლის ანალიზისთვის მომზადება: უზმოზე, წყალი, ყავა, წამლები

რას ცვლის მომზადება სინამდვილეში

იმაზე ნაკლებს, ვიდრე ფიქრობთ, და ეს სასარგებლო დასკვნაა. ჭამა რამდენიმე საათით ცვლის გლუკოზასა და ტრიგლიცერიდებს. ყავა იმავე ორზე მოქმედებს. რკინის დანამატი შრატის რკინას ამახინჯებს. სხვა მაჩვენებლები ჭამაზე უფრო სუსტად რეაგირებს, თუმცა ბევრი ქართული ლაბორატორია, მაგალითად „სინევო“, სიფრთხილისთვის სისხლის საერთო ანალიზისთვისაც უზმოზე მოსვლას ითხოვს.

ამ განყოფილების თითოეული გვერდი ერთ ფაქტორს განიხილავს: რას ცვლის, რამდენით და რამდენი ხნით. სადაც მტკიცებულება შეიცვალა, ამას პირდაპირ ვწერთ: ლიპიდურ პროფილს უზმოზე ყოფნა აღარ სჭირდება ნაგულისხმევად, და ეს ამ სფეროში ბოლო ათწლეულის უდიდესი ცვლილებაა.

უზმოზე ყოფნა: რომელ ანალიზს სჭირდება ნამდვილად

სადაც უზმოზე ყოფნაა საჭირო, ქართული ლაბორატორიების ჩვეული ინსტრუქციაა 8–12 საათი მხოლოდ წყლით: „სინევო“ ამას სისხლის საერთო ანალიზისთვისაც ითხოვს, ენდოკრინოლოგიის ინსტიტუტი (გლდანი) კი გლუკოზისთვის მინიმუმ 8 საათს. ეს წესი, უპირველეს ყოვლისა, ერთ ანალიზს იცავს: უზმოზე გლუკოზას, რომელიც ჭამიდან რამდენიმე წუთში იმატებს. გლიკირებულ ჰემოგლობინს (HbA1c) და ფარისებრი ჯირკვლის ჰორმონებს უზმოზე ყოფნა არ სჭირდება.

ლიპიდურმა პროფილმა მხარე 2016 წელს შეიცვალა. ათეროსკლეროზის ევროპული საზოგადოება და EFLM დღეს გვირჩევენ, ლიპიდები ნაგულისხმევად უზმოზე ყოფნის გარეშე გაიზომოს: ჩვეულებრივი ჭამის შემდეგ ტრიგლიცერიდები მაქსიმუმ დაახლოებით 0,3 მმოლ/ლ-ით იმატებს, LDL ქოლესტერინი დაახლოებით 0,2 მმოლ/ლ-ით კლებულობს, HDL ქოლესტერინი არ იცვლება, ნაჭამზე აღებული მაჩვენებლები კი გულ-სისხლძარღვთა რისკს ისევე კარგად წინასწარმეტყველებს. უზმოზე ყოფნა მხოლოდ მაშინ ბრუნდება, თუ ნაჭამზე ტრიგლიცერიდები 5 მმოლ/ლ-ს აღემატება. საქართველოში ბევრი ლაბორატორია მაინც უზმოზე ყოფნას ითხოვს, mkurnali.ge კი 12–14 საათს წერს, და თქვენს ნიმუშზე ლაბორატორიის ინსტრუქცია მოქმედებს.

რას ნიშნავს უზმოზე ყოფნა და რა არღვევს მას

უმეტესობას ეს არავის აუხსნა. როცა მკვლევრებმა ლაბორატორიაში მოსული 150 ადამიანი გამოკითხეს, უზმოზე ყოფნის სწორი განმარტება მხოლოდ 39%-მა იცოდა, 46% ფიქრობდა, რომ ბოლო ჭამის დროს მნიშვნელობა არ აქვს, ნახევარზე მეტს კი ინსტრუქცია საერთოდ არ მიუღია. საქართველოს ეროვნული STEPS კვლევის განმარტება მარტივია: ბოლო 12 საათში არანაირი საკვები და სასმელი, წყლის გარდა.

უბრალო წყალი უზმოზე ყოფნის მთელი დროის განმავლობაში შეიძლება, სისხლის აღების დილითაც, თუ ლაბორატორია სხვას არ წერს: მეგალაბი, მაგალითად, სისხლის საერთო ანალიზისთვის წყალსაც გამორიცხავს. ყველაზე ხშირი შეცდომა შავი ყავაა. ჯვარედინ კვლევაში ჯანმრთელ მოხალისეებს, რომლებმაც ჭამამდე კოფეინიანი ყავა დალიეს, შაქრის მატება 147–216%-ით მეტი ჰქონდათ, ვიდრე უკოფეინო ყავის შემდეგ. ვენური სისხლის აღების ევროპული რეკომენდაცია (EFLM-COLABIOCLI) პაციენტის უზმოზე ყოფნის შემოწმებას სისხლის აღებამდე შესასრულებელ ნაბიჯად ასახელებს, ამიტომ კითხვას, ჭამეთ თუ არა, ნუ გაგიკვირდებათ.

ალკოჰოლი, მოწევა და წამლები საკუთარ კვალს ტოვებს

ალკოჰოლი ორ დროით მასშტაბში მოქმედებს. ერთი საღამო ცხიმებსა და ღვიძლის ზოგიერთ მაჩვენებელს დღე-ორით ცვლის, ამიტომ „სინევო“ ანალიზამდე 6–12 საათით ადრე ალკოჰოლის გამორიცხვას ითხოვს, ენდოკრინოლოგიის ინსტიტუტი კი წინა დღესაც არ გირჩევთ. რეგულარული სმა ზრდის GGT-ს და ერითროციტების საშუალო ზომას კვირებითა და თვეებით, რასაც ანალიზის წინა ფხიზელი საღამო ვერ წაშლის. არცერთი მათგანი ალკოჰოლის ტესტი არ არის: ალკოჰოლის ბიომარკერების მიმოხილვა ხაზს უსვამს, რომ ღვიძლის ფერმენტები ეთანოლისთვის სპეციფიკური არ არის.

რეგულარულ მწეველებს ლეიკოციტები, ჰემოგლობინი და ჰემატოკრიტი არამწეველებზე მაღალი აქვთ და სხვაობა სიგარეტების რაოდენობასთან ერთად იზრდება. საქართველოში ეს ბევრს ეხება: STEPS 2016 კვლევით, ზრდასრულთა 31% და მამაკაცების 57% ეწევა. ამიტომ მწეველის ანალიზის პასუხში მომატებული ლეიკოციტები ხშირად ზუსტია და ინფექციაზე არ მიუთითებს.

წამლებზე: ჩვეული მკურნალობა მიიღეთ, თუ დამნიშნავ ექიმს სხვა რამ არ უთქვამს. ლევოთიროქსინის დილის დოზა ხშირად სისხლის აღების შემდეგ მიიღება. მაღალი დოზის ბიოტინმა, რომელიც ბევრ ურეცეპტო დანამატშია, ბიოტინზე დაფუძნებული 23 ანალიზიდან 9 დაამახინჯა ჯანმრთელ მოხალისეებთან, რომლებიც კვირის განმავლობაში დღეში 10 მგ-ს იღებდნენ.

საიდან დავიწყოთ

თუ უზმოზე მოსვლა გთხოვეს და გინდათ გაიგოთ, ეხება თუ არა ეს თქვენს ანალიზებს, მთავარი გვერდით დაიწყეთ. თუ კითხვა უფრო ვიწროა, პირდაპირ მასზე გადადით: წყალი, ყავა, ალკოჰოლი, მოწევა თუ წამლები.