ანალიზის წინ წყლის დალევა: რატომ გეხმარებათ და რამდენი დალიოთ

პასუხი ერთ წინადადებაში

დიახ. უბრალო წყალი უზმოზე ყოფნის მთელი დროის განმავლობაში შეიძლება, სისხლის აღებამდე, და ქართული ლაბორატორიები ამას პირდაპირ წერენ: ენდოკრინოლოგიის ინსტიტუტი (გლდანი) წყალს უშვებს, თუ ექიმს სხვა რამ არ უთქვამს, „სინევო“ კი ანალიზის დღეს მცირე რაოდენობით წყლის დალევას (ერთ გამონაკლისზე ქვემოთ ვწერთ). უზმოზე ყოფნა ნიშნავს არც საკვებს და არც სასმელს, წყლის გარდა: წყალი წესის ნაწილია და არა დაშვებული ხრიკი.

ასე განმარტავს უზმოზე ყოფნას საქართველოს ეროვნული STEPS კვლევაც, რომელმაც გლუკოზის გაზომვამდე მონაწილეებს ჰკითხა, ხომ არ მიუღიათ ბოლო 12 საათში რაიმე საკვები ან სასმელი წყლის გარდა. ამის ხაზგასმა ღირს, რადგან დაბნეულობა ფართოდაა გავრცელებული: როცა ლაბორატორიაში მოსული 150 პაციენტი გამოკითხეს, უზმოზე ყოფნის სწორი განმარტება მხოლოდ 39%-მა იცოდა, ნახევარზე მეტს კი ინსტრუქცია საერთოდ არ მიუღია. თუ თქვენც არავინ გითხრათ, უმრავლესობაში ხართ.

რატომ გეხმარებათ წყალი

პირველი მიზეზი პრაქტიკულია. წყალი ვენებს უფრო სავსეს ხდის, რაც სისხლის ამღებს ვენის პოვნას უადვილებს; ამას ამერიკული კლინიკის, Cleveland Clinic-ის, ინსტრუქცია პირდაპირ წერს. ვენური სისხლის აღების ევროპული რეკომენდაციაც (EFLM-COLABIOCLI) პაციენტის მომზადებას ნიმუშის ხარისხის ნაწილად განიხილავს და არა თავაზიანობად.

მეორე მიზეზი თავად რიცხვებს ეხება. როცა ორგანიზმს წყალი აკლია, სისხლის თხევადი ნაწილი მცირდება და ზოგიერთი მაჩვენებელი ხელოვნურად მაღალი ჩანს. კვლევაში, სადაც ვარჯიშით სითხე გადაანაცვლეს, პლაზმის მოცულობის შემცირებასთან ერთად ჰემოგლობინი, ჰემატოკრიტი და ალბუმინი გაიზარდა. 12 საათი წყლის გარეშე „ყოველი შემთხვევისთვის“ ზუსტად საპირისპიროს აკეთებს, ვიდრე გინდოდათ.

რა ითვლება წყლად და რა არა

უბრალო წყალი: ონკანის თუ ბოთლის, ცივი თუ თბილი. თუ მასში არაფერია დამატებული, ითვლება.

საქართველოში ერთი დაზუსტება მნიშვნელოვანია: მინერალური და გაზიანი წყალი. კლინიკა „ინიციო“ უზმოზე ყოფნისას სუფთა, არამინერალურ და უგაზო წყალს უშვებს, mkurnali.ge კი მხოლოდ ჩვეულებრივ, უგაზო წყალს. ამიტომ მინერალური წყალი, თუნდაც ბუნებრივად გაზიანი, სისხლის აღების შემდეგ დალიეთ.

დანარჩენი ყველაფერი უზმოზე ყოფნას არღვევს, მათ შორის წყლის მსგავსი სასმელებიც. აშშ-ის რეკომენდაცია ასახელებს წვენს, ყავასა და გაზიან სასმელს და წესს სხვა სასმელებზეც ავრცელებს, რადგან მათი შემადგენლობა სისხლში ხვდება და შედეგზე მოქმედებს. ეს ეხება ლიმონიან ან არომატიზებულ წყალს, ქოქოსის წყალს, სპორტულ სასმელებსა და შაქრის გარეშე („ზერო“) გაზიან სასმელებს.

შავი ყავა ყველაზე ხშირი შეცდომაა და არც უმნიშვნელო: კონტროლირებად კვლევაში ჭამამდე ერთი საათით ადრე დალეულმა კოფეინიანმა ყავამ სისხლში შაქრის მატება 147–216%-ით გაზარდა უკოფეინოსთან შედარებით.

რამდენი წყალი დალიოთ და როდის

მიზნობრივი მოცულობა არ არსებობს. დალიეთ ისე, როგორც ყოველთვის, ვიზიტის დილით ერთი-ორი ჭიქის ჩათვლით. მიზანი წყლით „დატვირთვა“ არ არის, მხოლოდ ის, რომ ღამის შემდეგ გამომშრალი არ მიხვიდეთ. „სინევოს“ ფორმულირებაც, „მცირე რაოდენობით“, ამას ნიშნავს: ზედმეტი ჭიქები საჭირო არ არის.

უზმოზე გლუკოზისთვის აშშ-ის დიაბეტის ინსტიტუტი უზმოზე ყოფნას აღწერს, როგორც მინიმუმ 8 საათს საკვებისა და სასმელის გარეშე, წყლის ყლუპების გარდა, და ანალიზი ჩვეულებრივ დილით კეთდება. ჩვეულებრივი დალევა ამ აღწერას სრულად შეესაბამება; ნემსამდე ზედმეტი ჭიქების ძალით დალევა არ გჭირდებათ.

მცირეწლოვან ბავშვებზე „სინევო“ ცალკე რჩევას იძლევა: 5 წლამდე ბავშვს სისხლის აღებამდე ნახევარი საათის განმავლობაში ნაწილ-ნაწილ დაალევინეთ 150–200 მლ ანადუღარი, ოთახის ტემპერატურამდე გაგრილებული წყალი.

თუ გწყურიათ, დალიეთ. წყურვილი უზმოზე ანალიზის დილას წყლის დალევის სიგნალია და არა ნებისყოფის გამოცდა.

შეიძლება წყლის დალევა ნებისმიერი ანალიზის წინ?

დიახ. თუ მიმართვაში უზმოზე ყოფნა არ წერია, ჩვეულებრივად ჭამეთ და დალიეთ, წყლის ჩათვლით. ხშირი მაგალითია გლიკირებული ჰემოგლობინი (HbA1c): აშშ-ის რეკომენდაციით, მის წინ ჭამა და სმა შეგიძლიათ.

ხშირად სვამენ კითხვას: იცვლება თუ არა წესი, თუ ანალიზი დიაბეტზე ან ქოლესტერინზეა? არა. უბრალო წყალი დასაშვებია გლუკოზისთვის, ლიპიდური პროფილისთვის და ყველაფრისთვის, რაც შეიძლება მიმართვაში ეწეროს.

თუ რომელიმე ანალიზს წერილობით მოჰყვება წყლის შეზღუდვის ინსტრუქცია, მიჰყევით, რადგან ის თქვენი ნიმუშისთვის დაიწერა. საქართველოში ასეთი მაგალითიც არსებობს: მეგალაბი სისხლის საერთო ანალიზისთვის გეგმიურ ვიზიტამდე 12 საათით ადრე საჭმლისა და ყველანაირი სასმლის, წყლის ჩათვლით, გამორიცხვას ითხოვს. ეს ევროპული განმარტებისგან განსხვავდება, მაგრამ თქვენს ნიმუშზე ლაბორატორიის წესი მოქმედებს; თუ ეჭვი გაქვთ, წინა დღეს დარეკეთ და ჰკითხეთ. სხვა შემთხვევაში ანალიზის დილას პრობლემა წყალი კი არა, მისი ნაკლებობაა.

ვარჯიში, ჩაი და დილის სხვა კითხვები

ვარჯიში: გამოტოვეთ. აშშ-ის რეკომენდაცია ვარჯიშს უზმოზე ყოფნისას ასარიდებელ ქმედებებს შორის ასახელებს, „სინევო“ ფიზიკური დატვირთვის შეზღუდვას ითხოვს, mkurnali.ge კი ინტენსიურ ვარჯიშს 24 საათით ადრე არ გირჩევთ. ძლიერი ვარჯიში სითხეს გადაანაცვლებს, რაც ზემოთ ნახსენებ კვლევაში ჰემოგლობინისა და ალბუმინის გასაზრდელად საკმარისი იყო. ვიზიტზე ფეხით მიდით, ნუ გაიქცევით.

ჩაი, მწვანე, შავი თუ მცენარეული, წყალი არ არის, არც პიტნის კანფეტი. მოწევაც სისხლის აღების შემდეგ იცდის: „სინევო“ ანალიზამდე 6–12 საათით ადრე მოწევის გამორიცხვას ითხოვს.

დღის დრო: უზმოზე ანალიზები ჩვეულებრივ დილით ტარდება, მაგალითად ენდოკრინოლოგიის ინსტიტუტში 9:00–12:00 საათზე, ამიტომ უზმოზე ყოფნის დიდი ნაწილი ძილს ემთხვევა და წყლის საკითხიც მარტივად წყდება.

წამლები და წყალი

ჩვეული მკურნალობა წყლით მიიღეთ, თუ დამნიშნავ ექიმს სხვა რამ არ უთქვამს. აშშ-ის რეკომენდაცია გირჩევთ, უზმოზე ანალიზამდე ექიმს ჰკითხოთ, მიიღოთ თუ არა ჩვეული რეცეპტით და ურეცეპტოდ გაცემული წამლები. ენდოკრინოლოგიის ინსტიტუტიც ითხოვს, რომ რეგულარულად მიღებული წამლის შესახებ ექიმს უთხრათ.

აქ პრობლემა წყალი არასოდესაა; პრობლემა მკურნალობის თვითნებური შეცვლაა. თუ ინსულინს ან დიაბეტის ტაბლეტს, მაგალითად სულფონილშარდოვანას პრეპარატს, იღებთ, წინასწარ ჰკითხეთ, რა გააკეთოთ იმ დილით, რადგან წამლების ჩვეულებრივ მიღებამ უზმოზე შაქარი შეიძლება ზედმეტად დაწიოს.