მოწევა სისხლის ანალიზის წინ: რამდენ ხანს მოითმინოთ და რას ცვლის

მოკლე პასუხი

უზმოზე ჩასაბარებელი ანალიზის წინ არა. ევროპის ლაბორატორიული მედიცინის ფედერაციის სამუშაო ჯგუფი სისხლის აღების დილით მოწევისგან თავის შეკავებას ითხოვს, ქართული ლაბორატორიების ინსტრუქციები კი ერთ საათიდან თორმეტ საათამდე მერყეობს. „ციტო“ მოწევას სისხლის აღებამდე სულ მცირე ერთი საათით ადრე კრძალავს, „სინევო“ 6–12 საათით ადრე, „მეგალაბი“ კი სისხლის საერთო ანალიზისთვის თამბაქოს ბოლო 12 საათის განმავლობაში გამორიცხავს.

უფრო მნიშვნელოვანი ის არის, რასაც იშვიათად ახსენებენ. თუ რეგულარულად ეწევით, თქვენს პასუხში რამდენიმე მაჩვენებელი ისედაც არამწეველისაზე მაღლაა, და ეს შეცდომა არ არის. ანალიზის დილის სიგარეტი ნაკლებად მნიშვნელოვანია, ვიდრე ის, რაც წლების მოწევამ თქვენს საბაზისო დონეს უკვე დაუშავა.

საქართველოში ეს მამაკაცების ნახევარზე მეტს ეხება

ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაციის მეთოდით ჩატარებული STEPS-ის 2016 წლის ეროვნული კვლევით, საქართველოში 18–69 წლის ზრდასრულთა 31% ეწეოდა, მამაკაცებში 57%, ქალებში 7%. ქარხნული სიგარეტის მწეველი მამაკაცები დღეში საშუალოდ 22 ღერს ეწეოდნენ, ანუ დაახლოებით ერთ კოლოფს.

ეს ნიშნავს, რომ ბევრი ქართველი მამაკაცისთვის ქვემოთ აღწერილი ცვლილებები ჩვეულებრივი ფონია და არა ერთი დილის ამბავი. სწორედ ამიტომ ღირს ლაბორატორიისა და ექიმისთვის იმის თქმა, რომ ეწევით და დაახლოებით რამდენს.

შეიძლება თუ არა მოწევა ანალიზამდე ორი საათით ადრე?

ეს დამოკიდებულია იმაზე, უზმოზე კეთდება თუ არა ანალიზი. ქართული წყაროები ერთ ციფრს არ ასახელებენ: გარდა ზემოთ ნახსენები ლაბორატორიებისა, სამედიცინო საიტი „მკურნალი.გე“ ფარისებრი ჯირკვლის ანალიზამდე სამი საათით ადრე გირჩევთ მოწევის შეწყვეტას. ამიტომ თქვენი ლაბორატორიის ინსტრუქციაა გადამწყვეტი.

სიფრთხილის მიზეზი ის კი არ არის, რომ ერთი სიგარეტი სისხლის საერთო ანალიზს აფუჭებს. ლაბორატორიული მედიცინის სპეციალისტები მოწევას, როგორც ერთჯერადს, ისე ქრონიკულს, იმ ფაქტორებს შორის ასახელებენ, რომლებიც ორგანიზმის პასუხს საკვებზე ცვლის: ერთი სიგარეტის მოწევისთანავე ტრიგლიცერიდებით მდიდარი ლიპოპროტეინების ცვლა შესამჩნევად ჩქარდება. უზმო ნიმუში კი თქვენს საბაზისო მდგომარეობას უნდა ასახავდეს და არა ბოლო სიგარეტს.

ვეიპი, გაცხელებული თამბაქო და ნიკოტინის ბალიშები

რეკომენდაციების უმეტესობა მოწევას ასახელებს და თითქმის არაფერს ამბობს ელექტრონულ სიგარეტზე, გაცხელებული თამბაქოს მოწყობილობებსა და ნიკოტინის ბალიშებზე. ფრთხილი წაკითხვა ასეთია: უზმოდ ყოფნისას ისინიც სიგარეტივით განიხილეთ, რადგან მათ სიგარეტთან ნიკოტინი აერთიანებს, და ჰკითხეთ ლაბორატორიას, თუ დანიშნულება რაიმე სპეციფიკურს ეხება.

თუ რეგულარულად იყენებთ ვეიპს ან გაცხელებულ თამბაქოს, ეს მოწევასთან ერთად თქვით, იმავე მიზეზით: შედეგის წამკითხველისთვის ეს კონტექსტია.

რას უშვრება რეგულარული მოწევა სისხლის საერთო ანალიზს

ეს ის ნაწილია, რომელიც საკუთარი პასუხის კითხვისას ადამიანებს აკვირვებს. ჯანმრთელი მწეველებისა და არამწეველების შედარებისას კვლევები მწეველებში შესამჩნევად მაღალ ლეიკოციტებს, ჰემოგლობინს, ჰემატოკრიტს და ერითროციტების საშუალო მოცულობას პოულობენ.

ეფექტი მოწეული სიგარეტების რაოდენობასთან ერთად იზრდება. მოწევის ინტენსივობის მიხედვით დაჯგუფებისას ინტენსიურ მწეველებს უფრო მეტი ერითროციტი და ლეიკოციტი ჰქონდათ, განსაკუთრებით ნეიტროფილები, ასევე ნაკლებად სახარბიელო ლიპიდური პროფილი: მაღალი საერთო ქოლესტერინი, ტრიგლიცერიდები და LDL, დაბალი HDL.

უკიდურეს შემთხვევაში, აშშ-ის ჰემატოლოგიურმა კლინიკამ 40 ზრდასრულს ადევნა თვალი, რომელთა მუდმივად მაღალი ლეიკოციტები, სხვა მიზეზების გამორიცხვის შემდეგ, მოწევას დაუკავშირდა. თითქმის ყველას ნეიტროფილები ჰქონდა მომატებული, ხშირად ლეიკოციტების სხვა ტიპებთან ერთად.

ასე რომ, მწეველს შეიძლება ჰქონდეს მაღალი ნიშნით მონიშნული ლეიკოციტები ყოველგვარი ინფექციის გარეშე. ნიშანი ზუსტია, განგაში კი შეიძლება არა. ექიმი ამ ხაზს იმის ცოდნით უნდა კითხულობდეს, რომ ეწევით.

მოქმედებს თუ არა მოწევა გლიკირებულ ჰემოგლობინზე (HbA1c)?

ოდნავ, დიახ. დაახლოებით 35 000 ზრდასრულის გაერთიანებულ ანალიზში, რომლებსაც დიაბეტი დიაგნოსტირებული არ ჰქონდათ, ამჟამინდელ მწეველებს HbA1c არასოდეს მწეველებზე 0,10 პროცენტული პუნქტით მაღალი ჰქონდათ, უზმოზე გლუკოზა კი არ განსხვავდებოდა, ხოლო შაქრიანი სასმელის მიღებიდან ორი საათის შემდეგ გლუკოზა უფრო დაბალი იყო.

ერთი ადამიანისთვის ეს განსხვავება მცირეა, მაგრამ დიაგნოსტიკურ ზღვრებთან ახლოს დგას. ავტორები აღნიშნავენ, რომ ის მწეველისთვის დიაბეტის დიაგნოზის შანსს ცვლის იმის მიხედვით, რომელი ტესტი გამოიყენება. თუ თქვენი HbA1c ზღვარზეა და ეწევით, ეს ექიმთან ღირს ხსენებად.

ჩანს თუ არა სისხლის ანალიზში, რომ ეწევით?

პირდაპირ არა. სისხლის საერთო ანალიზისა და ბიოქიმიის არცერთი ხაზი ნიკოტინს არ ზომავს; ამისთვის სპეციალური ტესტი უნდა დაინიშნოს.

მაგრამ მოწევა კვალს ტოვებს იმ ხაზებზე, რომლებიც იზომება: მაღალი ლეიკოციტები, მაღალი ჰემოგლობინი, არასასურველი მიმართულებით გადახრილი ლიპიდური პროფილი. ამიტომ ღირს თქმა, რომ ეწევით და დაახლოებით რამდენს. ეს აღიარება კი არა, კონტექსტია, რომელიც ხაზის წაკითხვას ცვლის.

იგივე ეხება პასუხის დამოუკიდებლად კითხვას. საცნობარო ინტერვალები ჯანმრთელ მოხალისეებზე დგინდება, და მაშინაც კი დაახლოებით ყოველი მეოცე ჯანმრთელი ადამიანი მათ გარეთ ხვდება. მწეველის ლეიკოციტებზე დასმული ნიშანი შედარებაა ადამიანებთან, რომელთა უმეტესობა იმას არ აკეთებდა, რასაც თქვენ.

მოწევისთვის თავის დანებების შემდეგ: რამდენ ხანში იცვლება ციფრები

ამ მაჩვენებლებიდან რამდენიმე კვირებსა და თვეებში ბრუნდება და არა დღეებში. ზემოთ ნახსენებ კლინიკურ სერიაში ლეიკოციტები მოწევის შემცირების ან შეწყვეტის შემდეგ შემცირდა, ტიპურად დაახლოებით 8 კვირაში, ზოგს 2 კვირაში, ზოგს კი 49 კვირაში.

აშშ-ში ჩატარებულ კვლევაში, რომელიც მწეველებს თავის დანებების მცდელობისას აკვირდებოდა, მათ, ვინც წლის შემდეგაც არ ეწეოდა, ლეიკოციტები მწეველებზე დაბალი ჰქონდათ, მიუხედავად იმისა, რომ წონაში ცოტა მოიმატეს.

ესეც ნიშნავს, რომ ორი დღით სიგარეტის გამოტოვება შედეგის „გასალამაზებლად“ არაფერს მოგცემთ. ანალიზის დილის წესის დაცვა ღირს, ორი დღე კი სტრატეგია არ არის. თუ ანალიზი თქვენს პროგრესს ადევნებს თვალს, შეადარეთ ის საკუთარ წინა პასუხს და არა დაბეჭდილ ნორმას.