სისხლის საერთო ანალიზი და ედს: რომელი მაჩვენებლები იკითხება ერთად

სამი ოჯახი და არა ოცი განაჩენი

სისხლის საერთო ანალიზი ზომავს ერითროციტებს, ლეიკოციტებს და თრომბოციტებს, ლეიკოციტური ფორმულა კი ლეიკოციტებს ხუთ ტიპად ყოფს: ნეიტროფილები, ლიმფოციტები, მონოციტები, ეოზინოფილები და ბაზოფილები. ფურცელზე დანარჩენი ყველაფერი ამ სამ ოჯახს აღწერს, მაგალითად ჰემოგლობინი, ჰემატოკრიტი და MCV ერითროციტებს.

ამიტომ თორმეტ- ან ოცხაზიანი პასუხი თორმეტი ან ოცი მიგნება არ არის. ეს სამი კითხვაა დამხმარე დეტალებით და სწორედ დეტალები ხდის თითოეულ კითხვას პასუხგასაცემს.

ოჯახების ერთმანეთისგან გასარჩევად ორი სახე გამოგადგებათ. ნეიტროფილები წინა ხაზის ჯარისკაცები არიან, როგორც მეხანძრეები, რომლებიც ყველაზე ადრე მოდიან. თრომბოციტები სისხლის პატარა სალბუნებია, როგორც საკერებლები, რომლებიც გახვრეტილ საბურავს აწებებს.

საერთო ანალიზი, ლეიკოციტური ფორმულა და ედს

მარტივი საერთო ანალიზი ლეიკოციტების მხოლოდ ჯამურ რაოდენობას იძლევა. ლეიკოციტური ფორმულა თითოეული ტიპის რაოდენობას ამატებს და სწორედ ის აქცევს მომატებულ ან დაქვეითებულ ჯამს კითხვად, რომელზეც პასუხის ძებნა შეიძლება დაიწყოთ. ქართულ პასუხებზე ხშირად წერია CBC+DIFF: დაყოფა ჰემატოლოგიურმა ანალიზატორმა გააკეთა.

საქართველოში საერთო ანალიზს ხშირად ედს-იც ერთვის, ანუ ერითროციტების დალექვის სიჩქარე (ESR), და ზოგი ლაბორატორია მათ ერთ კვლევად სთავაზობს. ედს ანთების არასპეციფიკური მარკერია: მისი შეფასება მხოლოდ სხვა ხაზებთან, სიმპტომებთან და სხვა გამოკვლევებთან ერთად შეიძლება.

თითოეულ ტიპს თავისი საქმე აქვს, ამიტომ ერთი და იგივე ჯამი სხვადასხვა რამეს შეიძლება ნიშნავდეს იმის მიხედვით, რომელი უჯრედებისგან შედგება.

რომელი ხაზები იკითხება ერთად

ჰემოგლობინი და MCV კლასიკური წყვილია. დაბალი ჰემოგლობინი ამბობს, რომ ანემიაა; MCV იწყებს იმის თქმას, რა ტიპის. პატარა ერითროციტები ერთ მიმართულებაზე მიუთითებს, დიდი მეორეზე, და იმავე პასუხზე ფერიტინი, თუ დაინიშნა, ჩვეულებრივ საკითხს წყვეტს.

ლეიკოციტები იკითხება როგორც ჯამი და როგორც დაყოფა. ნეიტროფილების ხარჯზე მომატებული ჯამი ერთზე მიანიშნებს, ლიმფოციტების ხარჯზე მომატებული მეორეზე, და არცერთი თავისთავად დიაგნოზი არ არის.

თრომბოციტები საკუთარ ინდექსთან, თრომბოციტის საშუალო მოცულობასთან (MPV) ერთად იკითხება, რომელიც თრომბოციტების საშუალო ზომას აღწერს და არა რაოდენობას.

ერთეულებსაც მიაქციეთ ყურადღება. ქართულ პასუხებზე ჰემოგლობინი ხშირად გ/ლ-შია (მაგალითად, ქალებში 120–140 გ/ლ), ლეიკოციტები ×10⁹/ლ-ში, ედს კი მმ/სთ-ში, მაგრამ ნორმები და ერთეულები აპარატურის მიხედვით კლინიკებს შორის განსხვავდება. 135 გ/ლ იგივეა, რაც 13,5 გ/დლ.

რაზე შეიძლება მიანიშნოს სისხლის საერთო ანალიზმა

სისხლის საერთო ანალიზი ფართო პირველი შეხედვაა და არა რომელიმე ერთი დაავადების ტესტი. ერითროციტების ხაზებმა შეიძლება ანემია აჩვენოს; ლეიკოციტების ხაზები შეიძლება ინფექციაზე, ანთებით ან ალერგიულ რეაქციაზე ან ძვლის ტვინის პრობლემაზე მიანიშნებდეს; თრომბოციტების ხაზი კი ადვილად წარმოქმნილ სისხლჩაქცევებს ან სისხლდენას ხსნის.

შესაძლო მიზეზების სია ორივე მიმართულებით გრძელია. ლეიკოციტების მაღალი რაოდენობა შეიძლება ინფექციით, ანთებითი ან აუტოიმუნური დაავადებით, ალერგიული რეაქციით, ზოგიერთი სტეროიდით ან სისხლის სიმსივნით, მაგალითად ლეიკოზით, იყოს გამოწვეული. დაბალი რაოდენობა შეიძლება ზოგ ანტიბიოტიკს, ქიმიოთერაპიას, აივ-ს ან ძვლის ტვინის დაავადებას მოჰყვეს. სწორედ ამ სიმრავლის გამო ფორმულა, სხვა ოჯახები და ანალიზის მიზეზი უფრო მნიშვნელოვანია, ვიდრე თავად ჯამი.

საქართველოში ანემია იშვიათი არ არის. დაავადებათა კონტროლის ეროვნული ცენტრის 2016–2019 წლების სენტინელური ზედამხედველობით, 12–23 თვის 1 021 ბავშვიდან დაახლოებით 36% ანემიური იყო და მათგან 74%-ს რკინის დეფიციტი აღმოაჩნდა; 963 ორსულიდან ანემიური დაახლოებით 21% იყო.

რატომ ჩნდება ნიშანი ჯანმრთელ ადამიანებშიც

სისხლის საერთო ანალიზს ბევრი ხაზი აქვს და თითოეული საცნობარო ინტერვალი ისეა აგებული, რომ ჯანმრთელი ადამიანების დაახლოებით ერთი ოციდან მის გარეთ ხვდება. ასეთ გრძელ ნაკრებზე სრულიად ჯანმრთელ ადამიანს ერთი ნიშანი მაინც უფრო ხშირად აქვს, ვიდრე არცერთი.

ყოველდღიური ცხოვრებაც ცვლის ამ ხაზებს. კვება, ფიზიკური აქტივობა, წამლები, მენსტრუაცია და საკმარისი წყლის არდალევა სისხლის საერთო ანალიზს ცვლის, ხოლო ნორმიდან გადახრა ყოველთვის არ ნიშნავს მკურნალობის საჭირო მდგომარეობას. ერთ-ერთი ქართული ლაბორატორია გეგმიურ ანალიზს მენსტრუაციის დროს საერთოდ არ ატარებს, გადაუდებელი შემთხვევების გარდა.

მოწევა ის ახსნაა, რომელსაც იშვიათად ახსენებენ, საქართველოში კი ის განსაკუთრებით ხშირია: 2016 წლის STEPS კვლევით მამაკაცების 57% მწეველი იყო. ჯანმრთელი მწეველებისა და არამწეველების შედარებისას კვლევები მწეველებში უფრო მაღალ ლეიკოციტებს, ჰემოგლობინსა და ჰემატოკრიტს პოულობს და ეფექტი მოწეული სიგარეტის რაოდენობასთან ერთად იზრდება. მწეველში მონიშნულ ლეიკოციტებს ხშირად ინფექციაზე უფრო მარტივი ახსნა აქვს.

უზმოზე თუ არა: რას ითხოვენ ქართული ლაბორატორიები

საერთაშორისო საპაციენტო წყაროს მიხედვით, სისხლის საერთო ანალიზი, როგორც წესი, სპეციალურ მომზადებას არ საჭიროებს; უზმოზე ყოფნა მაშინ ხდება საჭირო, როცა იმავე სინჯიდან სხვა ანალიზებიც კეთდება. ქართული ლაბორატორიები უფრო ფრთხილობენ: ერთი უზმოზე ჩაბარებას უთითებს, მეორე გეგმიური ანალიზისთვის 12 საათით საკვებსა და სასმელს, წყლის ჩათვლით, კრძალავს, მესამე კი უზმოზე ან მსუბუქი საუზმის შემდეგ მოსვლას გირჩევთ.

პრაქტიკული წესი მარტივია. თუ იმავე სინჯარიდან გლუკოზა ან ლიპიდებიც ისაზღვრება, უზმოზე მისვლის წესები მათ გამოც მოქმედებს. თუ მხოლოდ საერთო ანალიზია, მიჰყევით იმ ლაბორატორიის ინსტრუქციას, სადაც სისხლს ჩააბარებთ, რადგან შედეგს ის საკუთარი წესებით აფასებს. რაც მთავარია, განმეორებითი ანალიზი შეძლებისდაგვარად იმავე პირობებში ჩააბარეთ, რათა ორი პასუხი ერთმანეთს შეადაროთ.

როდის ღირს სისხლის საერთო ანალიზის გამო შეშფოთება

იკითხეთ, რამდენად შორსაა მნიშვნელობა და არა მხოლოდ ის, ცდება თუ არა ზღვარს. თრომბოციტები 145, როცა ქვედა ზღვარი 150-ია, და თრომბოციტები 40 ბლანკზე ერთნაირ ასოს იღებს, თუმცა სრულიად სხვადასხვა რამეს ნიშნავს.

შემდეგ შეადარეთ საკუთარ წინა ანალიზს, თუ გაქვთ. ზღვარს ოდნავ გაცდენილი, მაგრამ სტაბილური მნიშვნელობა სულ სხვა ამბავია, ვიდრე იგივე მნიშვნელობა, რომელიც პირველად გამოჩნდა.

გეგმიურ ვიზიტამდე ლოდინის ნაცვლად ექიმთან სწრაფი საუბარი ღირს, თუ: მნიშვნელობა ზღვარს შორს სცდება, რამდენიმე ოჯახი ერთად იცვლება, მაგალითად ერთსა და იმავე პასუხზე დაბალია ერითროციტებიც, ლეიკოციტებიც და თრომბოციტებიც, ან ნიშანს ცხელება, უჩვეულო სისხლჩაქცევები ან სისხლდენა ახლავს.