Morfologia krwi: co się bada i jakie choroby może pokazać

Trzy rodziny, a nie dwadzieścia wyroków

Morfologia krwi mierzy krwinki czerwone, krwinki białe i płytki krwi. W najczęściej wykonywanej wersji, morfologii pełnej 5-diff, analizator dzieli dodatkowo krwinki białe na pięć frakcji: neutrofile, limfocyty, monocyty, eozynofile i bazofile. Wszystko inne na wydruku opisuje te trzy rodziny, na przykład hemoglobina, hematokryt i MCV opisują krwinki czerwone.

Wynik z dwunastoma czy dwudziestoma wierszami to więc nie dwanaście czy dwadzieścia ustaleń. To trzy pytania ze szczegółami, a właśnie szczegóły pozwalają na każde z nich odpowiedzieć.

Dwa obrazy pomagają odróżnić rodziny. Neutrofile to pierwsza linia obrony, jak strażacy, którzy przyjeżdżają przed wszystkimi. Płytki krwi to małe łatki krwi, jak łatki, które uszczelniają przebitą dętkę.

Morfologia 5-diff a rozmaz ręczny

Gdy w Polsce mówi się „morfologia z rozmazem”, zwykle chodzi o rozmaz automatyczny: analizator sam liczy pięć frakcji krwinek białych i podaje je w odsetkach i liczbach bezwzględnych. Morfologia z płytkami krwi i z wzorem odsetkowym jest na liście badań, które lekarz POZ może zlecić na NFZ.

Rozmaz ręczny to co innego: diagnosta ogląda krew pod mikroskopem. Robi się go wtedy, gdy automatyczna morfologia wyszła nieprawidłowo, bo pozwala ocenić wygląd i dojrzałość komórek, czego analizator nie widzi. Na jego wynik czeka się dłużej, od 1 do 5 dni.

Każda frakcja ma inne zadanie, dlatego ta sama liczba krwinek białych może znaczyć różne rzeczy w zależności od tego, które komórki ją tworzą.

Jak czytać wiersze razem

Hemoglobina z MCV to klasyczna para. Niska hemoglobina mówi, że jest niedokrwistość; MCV zaczyna mówić, jaka. Małe krwinki wskazują w jedną stronę, duże w drugą, a ferrytyna na tym samym wyniku, jeśli ją zlecono, zwykle rozstrzyga sprawę.

Krwinki białe czyta się jako sumę i jako podział. Podwyższona suma napędzana przez neutrofile sugeruje jedno, napędzana przez limfocyty drugie, i żadne z nich nie jest samo w sobie rozpoznaniem.

Płytki czyta się z ich własnym wskaźnikiem, MPV, który opisuje średnią wielkość płytek, a nie ich liczbę.

Jakie choroby może pokazać morfologia krwi

Morfologia to szerokie pierwsze spojrzenie, a nie test na jedną chorobę. Wiersze krwinek czerwonych mogą pokazać niedokrwistość; krwinki białe mogą wskazywać na zakażenie, stan zapalny lub reakcję alergiczną albo na problem w szpiku; płytki mogą pomóc wyjaśnić łatwe powstawanie siniaków czy krwawienia.

Lista możliwych przyczyn jest długa w obie strony. Dużo krwinek białych bywa skutkiem zakażenia, urazu, stanu zapalnego, leczenia sterydami albo białaczki. Mało krwinek białych może wynikać z leków, zakażeń wirusowych, takich jak EBV czy CMV, chemioterapii lub choroby szpiku. Właśnie dlatego podział na frakcje, pozostałe rodziny i powód badania znaczą więcej niż sama suma.

Dlaczego zdrowi ludzie też mają oznaczenia

Morfologia ma wiele wierszy, a każdy zakres referencyjny ustala się tak, by poza nim wypadała mniej więcej 1 na 20 zdrowych osób. Przy tak długim wyniku oznaczenie gdzieś po drodze jest u osoby w pełni zdrowej bardziej prawdopodobne niż jego brak.

Codzienne życie też przesuwa te wiersze. Posiłek i wysiłek fizyczny wpływają na wynik, a odwodnienie zagęszcza krew i może podnieść liczbę krwinek czerwonych. Dlatego każdą nieprawidłowość w morfologii weryfikuje się, powtarzając badanie: błędy laboratoryjne nie należą do rzadkości.

Palenie to wyjaśnienie, o którym nikt nie wspomina. Porównując zdrowych palaczy z niepalącymi, badania znajdują u palaczy więcej krwinek białych, wyższą hemoglobinę i wyższy hematokryt, a efekt rośnie z liczbą wypalanych papierosów. Oznaczone krwinki białe u palacza mają często prostszą przyczynę niż zakażenie.

Na czczo czy nie? Polska praktyka

Amerykańskie źródła piszą, że morfologia nie wymaga specjalnego przygotowania i można ją zrobić o każdej porze. Polskie laboratoria zwykle proszą o coś więcej: przyjść rano, na czczo, 8–12 godzin po ostatnim posiłku, pijąc tylko niegazowaną wodę, i odpocząć kilkanaście minut przed pobraniem.

Nie ma w tym sprzeczności. Po posiłku i po wysiłku liczby trochę się przesuwają, a zakresy referencyjne laboratorium ustalano na próbkach pobranych w określonych warunkach. Jeśli porównujesz wyniki z kilku lat, porównujesz je naprawdę tylko wtedy, gdy pobrano je w podobny sposób. Dlatego warto czytać je obok zakresów referencyjnych z własnego wydruku, a nie tabelki z internetu.

Kiedy wyniki morfologii powinny niepokoić

Pytaj, jak daleko poza normą, a nie tylko czy poza normą. Płytki 145 przy dolnej granicy 150 i płytki 40 dostają tę samą literę, a znaczą zupełnie co innego.

Potem porównaj z własną poprzednią morfologią, jeśli ją masz. Stała wartość lekko poza zakresem to coś innego niż ta sama wartość, która pojawia się po raz pierwszy.

Szybkiej, a nie rutynowej rozmowy wymagają: wartość daleko od zakresu, kilka rodzin zmienionych jednocześnie, na przykład mało krwinek czerwonych, białych i płytek na tym samym wyniku, albo oznaczenie, któremu towarzyszy gorączka, nietypowe siniaki lub krwawienia.