Blóðstatus: hvað B-HB, B-HBK og blóðflögurnar segja þér

Þrjár fjölskyldur, ekki tuttugu úrskurðir

Blóðstatus, sem líka er kallaður blóðhagur, mælir rauð blóðkorn, hvít blóðkorn og blóðflögur, og deilitalning skiptir hvítu blóðkornunum í fimm gerðir: neutrófíla, lymfócýta, mónócýta, eósínófíla og basófíla. Allt annað á blaðinu lýsir þessum þremur fjölskyldum, til dæmis hemóglóbín, hematókrít og MCV fyrir rauðu blóðkornin.

Á íslenskum niðurstöðum byrja línurnar gjarnan á B-, sem merkir að mælt var í heilblóði: B-HB er hemóglóbín (blóðrauði), B-RBK rauð blóðkorn, B-HBK hvít blóðkorn, B-HKT hematókrít og B-BFL blóðflögur. Blað með tólf eða tuttugu línum er því ekki tólf eða tuttugu niðurstöður, heldur þrjár spurningar með stuðningsgögnum.

Tvær myndir hjálpa til við að halda fjölskyldunum aðskildum. Neutrófílar eru framvarðarsveitin, eins og slökkviliðið sem kemur fyrst á staðinn. Blóðflögurnar eru litlir plástrar blóðsins, eins og bætur sem gera við sprungið dekk.

Blóðstatus með og án deilitalningar

Einfaldur blóðstatus gefur eina heildartölu hvítra blóðkorna. Með deilitalningu bætist við fjöldi hverrar gerðar, og þá verður hækkuð eða lækkuð heildartala að spurningu sem hægt er að byrja að svara. Deilitalningin er oftast gerð í mælitæki, sem flokkar frumurnar sjálfvirkt.

Hver gerð hefur sitt hlutverk, og þess vegna getur sama heildartala þýtt ólíkt eftir því hvaða frumur mynda hana.

Hvernig línurnar eru lesnar saman

Hemóglóbín með MCV er klassíska parið. Lágt hemóglóbín segir að blóðleysi sé til staðar; MCV byrjar að segja hvers konar. Lítil og föl rauð blóðkorn benda til járnskorts, of stór til skorts á B12-vítamíni eða fólínsýru, og ferritín á sömu niðurstöðum, ef það var mælt, sker oftast úr.

Hvítu blóðkornin eru lesin bæði sem heildartala og sem skipting. Hækkuð heildartala sem neutrófílar bera uppi bendir í eina átt, hækkuð heildartala sem lymfócýtar bera uppi í aðra, og hvorug er greining ein og sér.

Blóðflögurnar eru lesnar með eigin stuðli, MPV, sem lýsir meðalstærð blóðflagnanna frekar en fjölda þeirra.

Hvað blóðstatus getur gefið vísbendingu um

Blóðstatus er víð fyrsta skoðun frekar en rannsókn á einum sjúkdómi. Línur rauðu blóðkornanna geta sýnt blóðleysi; línur hvítu blóðkornanna geta bent á sýkingu, bólgu- eða ofnæmisviðbrögð eða vanda í beinmerg; blóðflögulínan getur skýrt hvers vegna þú færð auðveldlega marbletti eða blæðir.

Mögulegar orsakir eru margar í báðar áttir. Mörg hvít blóðkorn geta stafað af sýkingu, bólgu- eða sjálfsofnæmissjúkdómi, ofnæmisviðbrögðum, sterum eða blóðkrabbameini eins og hvítblæði. Fá hvít blóðkorn geta fylgt sumum sýklalyfjum, krabbameinslyfjameðferð, HIV eða beinmergssjúkdómi. Einmitt vegna þessarar breiddar skipta deilitalningin, hinar fjölskyldurnar og ástæðan fyrir rannsókninni meira máli en heildartalan ein.

Af hverju heilbrigt fólk fær merkingar hér

Blóðstatus hefur margar línur, og hvert viðmiðunarbil er sett þannig að um það bil 1 af hverjum 20 heilbrigðum lendir utan þess. Á svo löngum lista er merking einhvers staðar líklegri en ekki hjá manneskju sem er fullfrísk.

Daglegt líf hreyfir líka þessar línur. Mataræði, hreyfing, lyf, blæðingar og of lítil vatnsdrykkja geta öll hnikað blóðstatus, og óeðlilegt gildi þýðir ekki alltaf sjúkdóm sem þarf að meðhöndla.

Reykingar eru skýringin sem fáir nefna. Í norrænu viðmiðunarrannsókninni, sem íslensk sýni voru hluti af, hækkuðu reykingar meðalfjölda hvítra blóðkorna um 1,1 × 10⁹/L, og regluleg áfengisneysla hækkaði MCV lítillega. Merkt hvít blóðkorn hjá reykingafólki eiga sér því oft einfaldari skýringu en sýkingu.

Norræn viðmiðunarmörk, mæld á heilbrigðu fólki

Mörkin við hlið línanna eru ekki náttúrulögmál. Á árunum 1999 til 2001 voru blóðsýni úr 1.826 heilbrigðum einstaklingum á aldrinum 18 til 90 ára, í Danmörku, Finnlandi, Íslandi, Noregi og Svíþjóð, mæld á 60 rannsóknarstofum til að finna sameiginleg norræn viðmiðunarmörk fyrir blóðstatus.

Niðurstaðan var til dæmis 117–153 g/L fyrir hemóglóbín hjá konum, 134–170 g/L hjá körlum og 82–98 fL fyrir MCV. Hemóglóbín hækkaði með líkamsþyngdarstuðli hjá báðum kynjum. Þín rannsóknarstofa getur prentað aðeins önnur mörk, og það eru þau sem gilda um þínar niðurstöður.

Hvenær á að hafa áhyggjur af blóðstatus

Spurðu hversu langt utan marka, ekki hvort utan marka. Blóðflögur 145 þegar neðri mörkin eru 150 og blóðflögur 40 fá sama bókstafinn en þýða gjörólíka hluti.

Berðu síðan saman við fyrri blóðstatus ef þú átt hann. Stöðugt gildi rétt utan bilsins er annað fyrirbæri en sama gildi sem birtist í fyrsta sinn.

Það sem kallar á skjótt samtal frekar en reglubundið: gildi langt frá sínu bili, nokkrar fjölskyldur sem hreyfast saman, til dæmis fá rauð blóðkorn, hvít blóðkorn og blóðflögur á sömu niðurstöðum, eða merking sem fylgir hiti, óvenjulegir marblettir eða blæðingar.