Hút thuốc trước khi xét nghiệm máu: nên đợi bao lâu, và kết quả thay đổi gì

Câu trả lời ngắn

Khi đang nhịn ăn để xét nghiệm máu thì không: các bệnh viện Việt Nam xếp thuốc lá cùng hàng với thức ăn, kẹo cao su và rượu bia trong danh sách cần tránh. Với mọi xét nghiệm máu, để điếu thuốc đến sau khi lấy máu là lựa chọn đơn giản, vì cả điếu thuốc vừa hút lẫn thói quen hút lâu năm đều làm cơ thể phản ứng khác đi.

Điều quan trọng hơn ít ai nhắc đến. Nếu bạn hút thuốc thường xuyên, vài dòng trên phiếu kết quả vốn đã cao hơn người không hút, và đó không phải là lỗi. Việc hút thuốc ngay trước khi xét nghiệm ít quan trọng hơn những gì nhiều năm hút thuốc đã làm với mức nền của bạn.

Hút thuốc trước khi lấy máu bao lâu thì được?

Tùy vào việc xét nghiệm có cần nhịn ăn hay không, và các cơ sở dặn khác nhau. Phòng khám UMC dặn không hút thuốc trong vòng 1 giờ trước khi lấy máu; Diag dặn không hút thuốc ít nhất 24 tiếng. Không có mốc chính thức chung cho xét nghiệm thường quy, nên lời dặn của nơi bạn lấy máu là lời dặn cần theo.

Ở Việt Nam, cái bẫy nằm ở buổi sáng. Theo GATS 2015, 63% người hút thuốc hằng ngày hút điếu đầu tiên trong vòng 30 phút sau khi thức dậy, tức là đúng khoảng thời gian trước buổi lấy máu sáng sớm. Lý do cần thận trọng không phải vì một điếu thuốc làm hỏng công thức máu, mà vì các chuyên gia xét nghiệm xếp cả việc hút thuốc cấp tính lẫn mạn tính vào những yếu tố làm thay đổi trạng thái của cơ thể quanh bữa ăn, trong khi mẫu máu lúc đói phải phản ánh mức nền của bạn.

Thuốc lào, thuốc lá điện tử và pod

Thuốc lào không phải chuyện bên lề: theo GATS 2015, 29,8% người đang hút thuốc ở Việt Nam hút thuốc lào. Hướng dẫn xét nghiệm chỉ nói đến "hút thuốc", và cách hiểu thận trọng là áp dụng như nhau cho điếu thuốc lá, điếu cày và thuốc lá điện tử, vì nicotine là điểm chung của chúng.

Nhiều người hỏi hút pod hay thuốc lá điện tử thì xét nghiệm máu có ra không. Theo Nhà thuốc Long Châu, các xét nghiệm máu thường quy trong khám sức khỏe không đo nicotine hay cotinine; chỉ khi bác sĩ chỉ định xét nghiệm chuyên biệt thì mới phát hiện được. Dù vậy, nếu bạn dùng thường xuyên, hãy nói ra cùng với thuốc lá: đó là bối cảnh cho người đọc kết quả.

Hút thuốc lâu năm làm công thức máu thay đổi ra sao

Đây là phần khiến nhiều người bất ngờ khi đọc phiếu của mình. Khi so sánh người hút thuốc khỏe mạnh với người không hút, các nghiên cứu thấy người hút có số lượng bạch cầu, huyết sắc tố, hematocrit và thể tích trung bình hồng cầu (MCV) cao hơn rõ.

Tác động tăng theo mức độ hút. Khi chia theo cường độ, người hút nhiều có số hồng cầu và bạch cầu cao hơn, đặc biệt là bạch cầu trung tính, kèm theo mỡ máu bất lợi hơn: cholesterol toàn phần, triglycerid và LDL cao hơn, HDL thấp hơn.

Ở mức cao nhất, một phòng khám huyết học ở Hoa Kỳ theo dõi 40 người trưởng thành có bạch cầu cao kéo dài mà nguyên nhân được xác định là do hút thuốc, sau khi đã loại trừ các nguyên nhân khác. Gần như tất cả đều tăng bạch cầu trung tính.

Vì vậy một người hút thuốc có thể có bạch cầu bị đánh dấu cao mà không hề nhiễm trùng ở đâu. Dấu hiệu là đúng; nỗi lo thì chưa chắc. Bác sĩ đọc dòng đó khi biết bạn hút thuốc, hoặc lẽ ra phải biết.

Hút thuốc có ảnh hưởng đến HbA1c không?

Có, một chút. Trong một phân tích gộp khoảng 35.000 người trưởng thành chưa biết mắc đái tháo đường, người đang hút thuốc có HbA1c cao hơn người chưa từng hút 0,10 điểm phần trăm, trong khi glucose lúc đói không khác và glucose hai giờ sau uống đường thì thấp hơn.

Với một người, khác biệt này nhỏ, nhưng nó nằm sát các ngưỡng chẩn đoán. Các tác giả lưu ý rằng nó làm thay đổi khả năng một người hút thuốc được chẩn đoán đái tháo đường tùy theo xét nghiệm được dùng. Nếu HbA1c của bạn ở mức giáp ranh và bạn hút thuốc, hãy nói điều đó với bác sĩ.

Bác sĩ có biết bạn hút thuốc qua xét nghiệm máu thường quy không?

Không trực tiếp. Không dòng nào trên công thức máu hay bảng sinh hóa thường quy đo nicotine; việc đó chỉ được làm khi có chỉ định riêng.

Nhưng hút thuốc để lại dấu vết trên những dòng được đo: bạch cầu cao hơn, huyết sắc tố cao hơn, mỡ máu lệch theo chiều bất lợi. Vì vậy nói ra rằng bạn hút thuốc, và hút khoảng bao nhiêu, là điều có ích. Đó không phải lời thú nhận; đó là bối cảnh làm thay đổi cách đọc một dòng.

Khi tự đọc phiếu cũng vậy. Khoảng tham chiếu được xây dựng từ người khỏe mạnh, và ngay cả khi đó, khoảng 1 trên 20 người khỏe vẫn nằm ngoài khoảng. Ở Việt Nam, nơi 41,1% nam giới đang hút thuốc theo STEPS 2021, một dấu cao trên bạch cầu của người hút thuốc là phép so sánh với những người phần lớn không làm điều bạn đang làm.

Sau khi bỏ thuốc: các con số thay đổi nhanh đến đâu

Nhiều chỉ số trở lại dần trong nhiều tuần đến nhiều tháng, không phải vài ngày. Trong loạt bệnh nhân ở phòng khám nói trên, bạch cầu giảm sau khi người bệnh hút ít đi hoặc bỏ hẳn, với thời gian trung vị 8 tuần trước khi thấy giảm, dao động từ 2 đến 49 tuần.

Trong một nghiên cứu ở Hoa Kỳ theo dõi người hút thuốc qua một lần cai, những người vẫn không hút sau một năm có bạch cầu thấp hơn những người tiếp tục hút, dù họ có tăng cân.

Điều đó cũng có nghĩa là bỏ thuốc hai ngày để kết quả trông đẹp hơn chẳng được gì. Buổi sáng hôm lấy máu thì nên tôn trọng; hai ngày thì không phải là chiến lược. Nếu xét nghiệm dùng để theo dõi tiến bộ của bạn, hãy so với phiếu kết quả trước của chính bạn thay vì với khoảng in sẵn.