Trước khi xét nghiệm máu có được uống thuốc không? Huyết áp, tiểu đường, thực phẩm chức năng

Câu trả lời ngắn

Trong đa số trường hợp là có: uống thuốc như thường lệ với nước lọc, trừ khi bác sĩ dặn khác. Lời khuyên trên mạng ở Việt Nam lại rất khác nhau: phòng khám UMC dặn không dùng bất kỳ thuốc gì, kể cả thuốc nhỏ mũi, trong vòng 1 giờ trước khi lấy máu; MEDLATEC viết rằng có thuốc vẫn uống bình thường, có thuốc cần tạm ngưng vài giờ hoặc vài ngày; Bệnh viện Trường Đại học Kỹ thuật Y tế Hải Dương dặn người đang điều trị bệnh mạn tính hỏi bác sĩ xem có cần tạm ngưng cữ sáng hay không.

Điểm chung của các nguồn đó là: không tự quyết. Ngoại lệ thật sự chỉ có vài nhóm: thuốc hạ đường huyết khi đang nhịn ăn, một vài thuốc nên uống sau khi lấy máu, và những thực phẩm chức năng có thể làm sai lệch chính phép đo. Các phần dưới đây giúp bạn nhận ra khi nào câu trả lời thay đổi.

Đừng bao giờ tự ý ngưng thuốc

Đừng ngưng một thuốc để con số trông đẹp hơn. Ngưng thuốc chống đông, thuốc huyết áp, thuốc chống động kinh hay hormone tuyến giáp có thể kéo theo nguy cơ thật, trong khi con số chỉ mang lại chút bất tiện. Nếu cần tạm ngưng, người kê đơn sẽ dặn, tốt nhất bằng văn bản, và nói rõ ngưng bao lâu.

Thuốc huyết áp là ví dụ hay được hỏi. Trả lời một người bệnh trên AloBacsi, bác sĩ khuyên người tăng huyết áp đi khám sức khỏe định kỳ vẫn uống thuốc cữ sáng như bình thường, dù nhịn ăn để xét nghiệm đường và mỡ máu, vì bác sĩ đọc kết quả sẽ biện luận dựa trên việc bạn đang dùng thuốc gì. Uống thuốc với một ngụm nước lọc cũng không làm hỏng việc nhịn ăn.

Thuốc tiểu đường và xét nghiệm lúc đói

Đây là ngoại lệ quan trọng nhất cho sự an toàn của bạn. Hướng dẫn của Bộ Y tế nêu insulin và nhóm sulfonylurea là các thuốc có nguy cơ gây hạ đường huyết. Dùng chúng như thường lệ trong lúc nhịn ăn để làm xét nghiệm làm nguy cơ đó tăng lên, và MEDLATEC lưu ý rằng uống thuốc hạ đường huyết hoặc tiêm insulin trước khi lấy máu còn làm kết quả glucose thấp hơn thực tế.

Nếu bạn đang dùng các thuốc này, hãy hỏi bác sĩ kê đơn trước ngày xét nghiệm: sáng hôm đó uống, giảm liều hay lùi lại sau khi lấy máu. Đặt lịch lấy máu sớm nhất có thể, mang theo đồ ăn để ăn ngay sau khi lấy máu, và báo ngay với nhân viên nếu thấy run, vã mồ hôi hay choáng trong lúc chờ.

Levothyroxine và các thuốc cần canh giờ

Một số thuốc không cần ngưng mà cần canh giờ, để mẫu máu cho thấy mức thường ngày chứ không phải đỉnh sau liều thuốc. Levothyroxine là ví dụ phổ biến: sau một liều, nồng độ thyroxine (T4) và T4 tự do trong máu tăng khoảng 15%, đạt đỉnh khoảng bốn giờ sau. T4 tự do lấy trong khoảng đó có thể cao hơn mức thường ngày của bạn.

Vì thế bạn có thể được dặn uống thuốc sau khi lấy máu vào buổi sáng xét nghiệm. Hãy làm theo lời dặn; nếu không ai dặn, hãy hỏi. Dù thế nào, liều thuốc vẫn được uống, chỉ là muộn hơn một chút.

Logic tương tự áp dụng mỗi khi xét nghiệm đo chính nồng độ thuốc chứ không đo tác dụng của nó. Phiếu chỉ định nên ghi rõ uống thuốc trước hay sau khi lấy máu; nếu không có, hãy hỏi trước khi uống.

Biotin, viên sắt, thuốc nam và thực phẩm chức năng

Thực phẩm chức năng không trung tính chỉ vì được bán không cần đơn. Biotin là trường hợp rõ nhất: MEDLATEC lưu ý biotin liều cao, thường có trong các viên uống đẹp da, tóc, móng, có thể làm sai lệch xét nghiệm tuyến giáp và một số xét nghiệm miễn dịch, vì nhiều xét nghiệm dùng công nghệ dựa trên biotin.

Trong một nghiên cứu ở Hoa Kỳ, sáu người khỏe mạnh uống 10 mg biotin mỗi ngày trong một tuần, liều thường gặp trong thực phẩm chức năng. Sau đó 9 trên 23 xét nghiệm dùng công nghệ biotin cho kết quả có thể gây hiểu nhầm, có cái cao giả, có cái thấp giả, gồm cả hormone tuyến giáp, hormone cận giáp và vitamin D.

Viên sắt là trường hợp thường gặp khác. Nếu phiếu có xét nghiệm sắt, phòng khám UMC dặn ngưng viên sắt hoặc vitamin tổng hợp có sắt 24 giờ trước khi lấy máu. Với thuốc nam, thuốc bắc hay các loại cao, trà thảo dược, nguyên tắc cũng vậy: chúng không phải là nước, nên hãy liệt kê chúng như mọi thuốc khác.

Những thuốc nào có thể ảnh hưởng đến kết quả xét nghiệm máu?

Nhiều thuốc, theo những cách khác nhau, vì vậy danh sách bạn mang theo quan trọng hơn mọi bảng tra. MEDLATEC nêu các nhóm điển hình: kháng sinh có thể làm thay đổi men gan và bạch cầu; thuốc hạ mỡ máu làm thay đổi cholesterol và triglycerid; thuốc tránh thai, thuốc tuyến giáp và corticoid ảnh hưởng đến các xét nghiệm nội tiết; thuốc chống đông tác động trực tiếp đến xét nghiệm đông máu như PT, INR, aPTT.

Không thuốc nào trong số đó làm xét nghiệm trở nên vô dụng; chúng khiến bối cảnh trở nên thiết yếu. Kết quả xét nghiệm chi phối khoảng 70% quyết định lâm sàng, nên một kết quả được đọc mà không biết bạn đang dùng gì có thể dẫn quyết định đi sai hướng.

Cần báo gì với phòng xét nghiệm

Mang theo danh sách thuốc, hoặc chụp ảnh các hộp thuốc. Khuyến cáo châu Âu về lấy máu tĩnh mạch coi sự chuẩn bị của người bệnh là một phần chất lượng mẫu, và những gì bạn đang dùng là một phần của sự chuẩn bị đó.

Nếu bạn đã lỡ tự ngưng thuốc trước khi biết, hãy nói ra thay vì giấu. Một kết quả được đọc như thể bạn đã uống thuốc trong khi thật ra không uống còn tệ hơn một kết quả có ghi chú.

Và nếu chưa ai dặn bạn điều gì, bạn không đơn độc: trong một khảo sát người bệnh ngoại trú đến lấy máu, hơn một nửa chưa được dặn gì. Hỏi là chuyện bình thường.