Ποιες εξετάσεις αίματος θέλουν νηστεία, και για ποιες μπορείτε να φάτε πρωινό;

Η σύντομη απάντηση

Οι περισσότερες εξετάσεις αίματος γίνονται χωρίς νηστεία. Η γενική αίματος, η HbA1c, οι θυρεοειδικές ορμόνες και αρκετές ορμονολογικές εξετάσεις δεν τη χρειάζονται. Η σύντομη λίστα που τη χρειάζεται ξεκινά από το σάκχαρο νηστείας, και μίκρυνε το 2016, όταν η ευρωπαϊκή σύσταση έπαψε να ζητά νηστεία για τη χοληστερίνη.

Η παγίδα είναι ότι τα περισσότερα παραπεμπτικά ανακατεύουν και τα δύο είδη. Δείτε ποιες εξετάσεις αίματος δεν θέλουν νηστεία, ποιες τη θέλουν ακόμη, και πώς καταλαβαίνετε ποιος κανόνας ισχύει για το δικό σας ραντεβού.

Εξετάσεις χωρίς νηστεία

Η γενική αίματος δεν χρειάζεται νηστεία: ελληνικά μικροβιολογικά εργαστήρια γράφουν ότι η λήψη τροφής δεν επηρεάζει τις παραμέτρους της, και ένα από αυτά χαρακτηρίζει «μύθο» την ιδέα ότι όλες οι εξετάσεις αίματος γίνονται νηστικοί. Ούτε η HbA1c θέλει νηστεία, γιατί δείχνει τον μέσο όρο του σακχάρου των τελευταίων 2 έως 3 μηνών, όχι το σημερινό πρωινό.

Οι θυρεοειδικές ορμόνες δεν θέλουν νηστεία, αλλά η ώρα της ημέρας μετρά περισσότερο από το φαγητό. Η α Διάγνωση γράφει ότι για μια απλή διερεύνηση του θυρεοειδούς η αιμοληψία γίνεται οποιαδήποτε ώρα της ημέρας· σε μια μελέτη με πάνω από 20.000 αποτελέσματα TSH, η ώρα της αιμοληψίας μετακίνησε την TSH αρκετά ώστε να μετρά κλινικά. Μια πρωινή αιμοληψία, περίπου την ίδια ώρα κάθε φορά, κάνει τις συγκρίσεις πιο εύκολες.

Σε πολλές εξετάσεις τα ελληνικά εργαστήρια ζητούν λίγες μόνο ώρες: η Medipolis και η Ιατρική Επίβλεψη 2 ώρες για τη φερριτίνη, το Metropolitan Hospital 2 ώρες για τις περισσότερες ορμονολογικές και ανοσολογικές εξετάσεις.

Η σύντομη λίστα που θέλει νηστεία

Το σάκχαρο νηστείας είναι η καθαρή περίπτωση. Η Ελληνική Διαβητολογική Εταιρεία το ορίζει ως μέτρηση το πρωί μετά το ξύπνημα, χωρίς τροφή για τουλάχιστον 8 ώρες, γιατί ένα γεύμα αλλάζει το σάκχαρο για ώρες. Στην Ελλάδα, όπου η μελέτη ΕΜΕΝΟ βρήκε προδιαβήτη στο 12,4% των ενηλίκων, μια τιμή «στο όριο» είναι συχνή, και ένα δείγμα που δεν ήταν νηστείας μπορεί να την περάσει απέναντι.

Οι βιοχημικές εξετάσεις περιλαμβάνουν συνήθως γλυκόζη, άρα συχνά θέλουν κι αυτές νηστεία. Ο σίδηρος γίνεται συνήθως πρωί, και η Medipolis ζητά 12 ώρες νηστεία γι' αυτόν.

Για άνδρες που ελέγχονται για χαμηλή τεστοστερόνη, η Endocrine Society συνιστά μέτρηση της ολικής τεστοστερόνης σε πρωινό δείγμα νηστείας, και επιβεβαίωση ενός χαμηλού αποτελέσματος με δεύτερο πρωινό δείγμα νηστείας.

Πέρα από αυτές, μια ειδική εξέταση μπορεί να έχει τη δική της οδηγία, που ισχύει πάντα.

Η χοληστερίνη άλλαξε στρατόπεδο, όχι όμως παντού

Για δεκαετίες η εξέταση χοληστερίνης σήμαινε νηστεία όλη τη νύχτα. Από το 2016, η Ευρωπαϊκή Εταιρεία Αθηροσκλήρωσης και η Ευρωπαϊκή Ομοσπονδία Κλινικής Χημείας και Εργαστηριακής Ιατρικής συνιστούν από κοινού το αντίθετο: μέτρηση των λιπιδίων χωρίς νηστεία, ως προεπιλογή.

Οι διαφορές είναι μικρές. Μετά από ένα συνηθισμένο γεύμα οι μεγαλύτερες μέσες μεταβολές είναι περίπου +26 mg/dl στα τριγλυκερίδια και −8 mg/dl στην LDL, ενώ η HDL επηρεάζεται ελάχιστα, και οι τιμές χωρίς νηστεία προβλέπουν την καρδιαγγειακή νόσο εξίσου καλά. Η νηστεία επανέρχεται όταν τα τριγλυκερίδια χωρίς νηστεία ξεπερνούν τα 440 mg/dl.

Τα ελληνικά εργαστήρια όμως ζητούν ακόμη, στην πλειονότητά τους, 12 ώρες για το λιπιδαιμικό προφίλ, και οι κατευθυντήριες οδηγίες της ΕΔΕ μιλούν για «λιπίδια νηστείας» στον ετήσιο έλεγχο των ατόμων με διαβήτη. Αν ο γιατρός σας ζήτησε λιπίδια χωρίς νηστεία, δεν πρόκειται για «παράκαμψη»· αν το εργαστήριο σας ζητά νηστεία, ακολουθήστε το για το δικό σας δείγμα.

Μπορώ να φάω πριν από εξέταση αίματος;

Ναι, αν τίποτα στο παραπεμπτικό σας δεν θέλει νηστεία. Φάτε όπως συνήθως· ένα κανονικό πρωινό πριν από γενική αίματος, HbA1c ή θυρεοειδή δεν εμποδίζει.

Αν το παραπεμπτικό ανακατεύει εξετάσεις με και χωρίς νηστεία, οι πρώτες ορίζουν τον κανόνα για όλο το ραντεβού. Ακόμη και στην οικογένεια της γλυκόζης υπάρχει εξαίρεση: η τυχαία μέτρηση γλυκόζης, που η ΕΔΕ χρησιμοποιεί όταν υπάρχουν συμπτώματα, γίνεται οποιαδήποτε ώρα, χωρίς νηστεία.

Γιατί σας είπαν νηστεία παρ' όλα αυτά

Γιατί η οδηγία δίνεται συνήθως για όλο το παραπεμπτικό, όχι γραμμή γραμμή. Ένα σάκχαρο νηστείας σε ένα παραπεμπτικό δεκαπέντε εξετάσεων κάνει όλο το ραντεβού ραντεβού νηστείας, και αφήνει την εντύπωση ότι το χρειάζονταν και οι δεκαπέντε.

Και οι συνήθειες διαφέρουν. Η α Διάγνωση, για παράδειγμα, ζητά 12ωρη νηστεία πριν από κάθε γενική εξέταση αίματος και ούρων, ενώ άλλα εργαστήρια γράφουν ότι η γενική αίματος δεν τη χρειάζεται. Οι ίδιοι οι ειδικοί της εργαστηριακής ιατρικής έχουν επισημάνει ότι ο ορισμός της νηστείας διαφέρει από εργαστήριο σε εργαστήριο. Ακολουθήστε την οδηγία του δικού σας εργαστηρίου αντί για έναν πίνακα στο διαδίκτυο, και αυτόν εδώ.

Κι αν νηστέψω χωρίς να χρειάζεται;

Για τις περισσότερες εξετάσεις που δεν θέλουν νηστεία, μια περιττή νηστεία σας κοστίζει απλώς το πρωινό. Το αποτέλεσμα δεν χαλάει.

Η εξαίρεση είναι η ασφάλεια. Αν κάνετε ινσουλίνη ή παίρνετε χάπι για τον διαβήτη που ρίχνει το σάκχαρο, η νηστεία με τη συνηθισμένη δόση αυξάνει τον κίνδυνο υπογλυκαιμίας. Μη νηστέψετε αν δεν σας το ζήτησαν, και αν σας το ζήτησαν, ρωτήστε τον γιατρό σας τι κάνετε εκείνο το πρωί.