Η σύντομη απάντηση

Όχι, αν σας ζήτησαν νηστεία πριν από την εξέταση, και ο σκέτος δεν αποτελεί εξαίρεση. Το Olympic Lab γράφει ότι το πρωί της αιμοληψίας επιτρέπεται μόνο νερό, και βάζει τον καφέ στη λίστα με τους χυμούς, τις καραμέλες και τη μαστίχα. Η Eu Lab και το Metropolitan Hospital λένε το ίδιο: μόνο νερό.

Αν όμως τίποτα στο παραπεμπτικό σας δεν θέλει νηστεία, ένας καφές πριν δεν είναι γενικά πρόβλημα. Ένα ελληνικό μικροβιολογικό εργαστήριο το λέει ευθέως: μπορείτε να έχετε πιει καφέ και νερό, αν δεν έχετε να κάνετε σάκχαρο ή λιπίδια.

Το ενδιαφέρον είναι το γιατί. Ο καφές πριν την εξέταση αίματος είναι από τα πιο συχνά «ατυχήματα», και η έρευνα πίσω από τον κανόνα είναι πιο σύνθετη απ' όσο δείχνει η ταμπέλα στην υποδοχή.

Γιατί μετράει και ο σκέτος

Η διαίσθηση είναι λογική: χωρίς ζάχαρη, χωρίς γάλα, σχεδόν χωρίς θερμίδες, άρα δεν μπορεί να πειράζει. Η απάντηση όμως δεν έχει να κάνει με τις θερμίδες. Ο καφές δεν είναι μεταβολικά αδρανής.

Σε μια διασταυρούμενη μελέτη, δέκα υγιείς άνδρες ήπιαν καφέ με καφεΐνη ή ντεκαφεϊνέ μία ώρα πριν από ένα γεύμα. Μετά τον καφέ με καφεΐνη, η αύξηση του σακχάρου τους ήταν 147% έως 216% μεγαλύτερη, και με το γεύμα υψηλού γλυκαιμικού δείκτη η ευαισθησία στην ινσουλίνη έπεσε κατά 40%. Σε άλλη μελέτη, καφές μισή ώρα πριν από ένα διάλυμα γλυκόζης ανέβασε την ινσουλίνη σε σύγκριση με το νερό.

Αυτό ακριβώς προστατεύει ο κανόνας της νηστείας: να μην αλλάξει κάτι στο φλιτζάνι τον τρόπο που το σώμα χειρίζεται το σάκχαρο, το πρωί που το σάκχαρο νηστείας υποτίθεται ότι δείχνει τη βασική σας κατάσταση.

Ελληνικός, φραπέ, freddo: ίδιος κανόνας

Ο ελληνικός, ο φραπέ από στιγμιαίο, ο freddo εσπρέσο και το φίλτρου περιέχουν όλοι καφεΐνη. Ο τρόπος παρασκευής δεν τους κάνει «ελαφρύτερους» για τη νηστεία: ο κανόνας αφορά τον καφέ, όχι το φλιτζάνι.

Ο μέτριος ή γλυκός και ο φραπέ με γάλα προσθέτουν από πάνω ζάχαρη και θερμίδες, οπότε γίνονται πια τροφή. Το τσάι περιέχει επίσης καφεΐνη, και τα αφεψήματα όπως το χαμομήλι ή το τσάι του βουνού περιέχουν φυτικές ουσίες που δεν είναι νερό. Το ίδιο ισχύει για τα ενεργειακά ποτά, με ζάχαρη ή χωρίς.

Η μόνη εξαίρεση είναι το απλό νερό, που επιτρέπεται σε όλη τη νηστεία και διευκολύνει την αιμοληψία.

Εκεί που τα ελληνικά εργαστήρια διαφωνούν

Για τη χοληστερίνη, οι οδηγίες δεν είναι ίδιες παντού. Η Medipolis επιτρέπει νερό ή και καφέ χωρίς ζάχαρη το πρωί της αιμοληψίας για την ολική, την HDL και την LDL χοληστερίνη. Η Ιατρική Επίβλεψη και το Olympic Diagnostic Piraeus γράφουν για το λιπιδαιμικό προφίλ «μόνο νερό και καφέ χωρίς ζάχαρη». Το Olympic Lab δέχεται σκέτο καφέ μόνο «υπό προϋποθέσεις».

Η διαφορά έχει λογική. Ο σκέτος καφές μοιάζει να πειράζει λιγότερο τα λιπίδια απ' ό,τι το σάκχαρο, και η ευρωπαϊκή σύσταση του 2016 δεν απαιτεί καν νηστεία για το λιπιδαιμικό προφίλ. Αλλά ένα παραπεμπτικό σπάνια έχει μόνο χοληστερίνη: σχεδόν πάντα γράφει και σάκχαρο. Τότε ισχύει ο αυστηρότερος κανόνας, δηλαδή μόνο νερό.

Πρακτικά: αν το εργαστήριό σας επιτρέπει σκέτο καφέ, ρωτήστε αν αυτό ισχύει και για τη γλυκόζη του δικού σας παραπεμπτικού.

Τι βρήκαν οι νεότερες μελέτες

Δύο μικρές μελέτες δείχνουν προς την άλλη πλευρά, και είναι δίκαιο να τις αναφέρουμε. Το 2023, ερευνητές πήραν αίμα από 27 εθελοντές πριν και μία ώρα μετά από ένα φλιτζάνι καφέ. Κάποιες τιμές μετακινήθηκαν ελαφρά, αλλά καμία τόσο ώστε να έχει κλινική σημασία, στις συνήθεις βιοχημικές εξετάσεις και στη γενική αίματος.

Σε μια προηγούμενη τυχαιοποιημένη μελέτη, δέκα ενήλικες ήρθαν μετά από 10 ώρες νηστεία και ήπιαν είτε νερό είτε σκέτο καφέ. Μισή ώρα μετά, τα τριγλυκερίδια και το σάκχαρο νηστείας ήταν ίδια και στις δύο περιπτώσεις.

Η τίμια ανάγνωση: ένας σκέτος καφές μάλλον μετακινεί τις συνήθεις εξετάσεις λιγότερο απ' όσο υπονοεί ο κανόνας, αλλά οι μελέτες είναι μικρές, και οι ειδικοί της εργαστηριακής ιατρικής εξακολουθούν να βάζουν τον καφέ στις συνήθειες που αλλάζουν την κατάσταση του σώματος. Μέχρι να αλλάξουν οι οδηγίες, ο κανόνας ισχύει.

Ποιες εξετάσεις επηρεάζει ο καφές

Πρώτα απ' όλα το σάκχαρο νηστείας. Είναι η εξέταση για την οποία υπάρχει η νηστεία, με τουλάχιστον 8 ώρες χωρίς τροφή κατά την Ελληνική Διαβητολογική Εταιρεία, και ο χειρισμός της γλυκόζης είναι ακριβώς αυτό που οι μελέτες του καφέ είδαν να αλλάζει.

  1. Σάκχαρο νηστείαςΚανένας καφές σε όλο το διάστημα της νηστείας, σκέτος ή όχι.
  2. ΧοληστερίνηΕξαρτάται από το εργαστήριο: κάποια δέχονται σκέτο καφέ, αν δεν υπάρχει και σάκχαρο στο ίδιο παραπεμπτικό.
  3. Γενική αίματος, ήπαρ, νεφράΣυνήθως χωρίς νηστεία, και ένα φλιτζάνι δεν τις επηρέασε κλινικά σε μελέτη του 2023.
  4. HbA1cΔεν χρειάζεται νηστεία: δείχνει τους τελευταίους μήνες, όχι το σημερινό πρωινό.

Αν ήπιατε ήδη καφέ

Πείτε το στην υποδοχή πριν μπει η βελόνα, όχι μετά. Ακολουθούν δύο συνηθισμένες λύσεις: οι εξετάσεις νηστείας γίνονται άλλη μέρα, ή το εργαστήριο αποφασίζει τι μπορεί να γίνει την ίδια μέρα. Και οι δύο είναι καλύτερες από ένα σάκχαρο νηστείας που κανείς δεν ξέρει ότι δεν ήταν νηστείας.

Αυτό που δεν πρέπει να κάνετε είναι να το αποσιωπήσετε και να ελπίζετε. Ένα σάκχαρο που διαβάζεται ως νηστείας ενώ δεν ήταν μπορεί να σας σπρώξει σε διάγνωση που δεν έχετε, ή να κρύψει μία που έχετε. Και την επόμενη φορά, κλείστε το πρώτο πρωινό ραντεβού: ο καφές περιμένει λιγότερο.